Kiedy siać lucernę? Z tym terminem lepiej nie czekać zbyt długo

Zdjęcie: Kiedy siać lucernę? Z tym terminem lepiej nie czekać zbyt długo

Lucerna może dostarczać wysokiej jakości paszy przez kilka lat, ale powodzenie uprawy w dużej mierze zależy od adekwatnego założenia plantacji. Znaczenie mają nie tylko termin i norma wysiewu, ale także odczyn gleby, przygotowanie stanowiska oraz wybór odpowiedniej odmiany. Sprawdzamy, kiedy siać lucernę, ile nasion potrzeba na hektar i na co zwrócić uwagę, aby młode rośliny dobrze się rozwinęły przed zimą.

Lucerna jest jednym z najważniejszych gatunków roślin motylkowatych uprawianych na świecie. Fot. M. Piśny

Lucerna siewna i jej adekwatności

Lucerna jest niezwykle cennym gatunkiem wykorzystywanym szeroko zarówno w Polsce, jak i na całym świecie. Jej znakomita wartość paszowa to kluczowa, ale nie jedyna zaleta. Rosnące zainteresowanie lucerną wśród rolników wynika również z jej fizjologii rozwoju i morfologii. Rośliny rozwijają bardzo rozbudowany i głęboki system korzeniowy sięgający do głębokości 2–3 metrów. choćby w okresach suszy możemy więc uzyskać zadowalający plon zielonej masy.

Lucerna pozostawia także żyzne i wartościowe stanowisko dla roślin następczych. Pozostawione resztki biomasy nadziemnej wraz z obumarłymi korzeniami wnoszą do gleby znaczną ilość składników pokarmowych oraz poprawiają bilans materii organicznej. Po likwidacji lucernika zauważalna jest zwyżka plonowania roślin następczych – i to często choćby przez okres kilku lat.

Lucerna, a koniczyna i trawy. Co daje jej przewagę?

Głęboki system korzeniowy i długi okres wegetacji dają lucernie przewagę nad wieloma trawami i koniczynami. Jej korzenie mogą sięgać do głębszych warstw gleby, dzięki czemu roślina lepiej wykorzystuje zgromadzoną tam wodę i składniki pokarmowe. Ma to szczególne znaczenie w okresach przejściowego niedoboru opadów, kiedy rośliny o płytszym systemie korzeniowym szybciej reagują spadkiem tempa wzrostu.

Lucerna wyróżnia się również wysokim potencjałem plonowania i możliwością wielokrotnego użytkowania w ciągu sezonu. Przy prawidłowo prowadzonej plantacji pozwala uzyskać kilka pokosów zielonej masy, co ułatwia utrzymanie stabilnej bazy paszowej w gospodarstwie. Jej dodatkowym atutem jest wysoka zawartość białka oraz dobra wartość pokarmowa, szczególnie istotna w żywieniu bydła i innych przeżuwaczy.

W porównaniu z trawami lucerna lepiej znosi okresowe przesuszenie gleby, natomiast w zestawieniu z koniczyną może charakteryzować się większą trwałością dobrze założonej plantacji.

Jakie są wymagania glebowe lucerny?

Lucerna na słabe gleby nie jest najlepszym wyborem, ponieważ gatunek ten ma dość wysokie wymagania siedliskowe. Najlepiej rośnie na glebach żyznych, średnio zwięzłych i o głębokiej warstwie ornej, najczęściej zaliczanych do kompleksu pszennego lub żytniego bardzo dobrego i dobrego. Stanowisko powinno być zasobne w najważniejsze składniki pokarmowe oraz mieć uregulowane stosunki wodno-powietrzne. Na glebach lekkich, ubogich i gwałtownie przesychających lucerna zwykle plonuje słabiej, a trwałość plantacji może być mniejsza.

Przed założeniem lucernika należy zwrócić szczególną uwagę na odczyn gleby. Gatunek ten wymaga pH w zakresie 6,5–7,2, czyli odczynu obojętnego do lekko zasadowego. Na glebach kwaśnych system korzeniowy lucerny będzie rozwijał się znacznie gorzej. Słabsza będzie również symbioza roślin z bakteriami brodawkowymi.

Wapnowanie warto rozpocząć (w przypadku niskiego odczynu) co najmniej dwa lata przed siewem lucerny. Gdy nie udało się wykonać tego zabiegu wcześniej, można również przeprowadzić go po zbiorze przedplonu lub jesienią przed orką zimową. Wapnowanie można wykonać – w przypadku siewu wiosennego – wyjątkowo także wczesną wiosną, jednak nie osiągniemy pełnego efektu odkwaszenia gleby.

Jaki przedplon będzie najlepszy dla lucerny?

Dobór przedplonu to kolejny istotny czynnik, który należy wziąć pod uwagę, przygotowując stanowisko pod lucernę. Nie należy jej uprawiać przede wszystkim po roślinach strączkowych i innych motylkowatych, a także na glebach kwaśnych, torfowych lub bardzo zwięzłych.

Rozpatrując przedplon, warto również szczegółowo przeanalizować historię stosowanych w poprzednich latach herbicydów pod kątem substancji czynnych i ich następstw, dawek i terminów stosowania. Przykładowo w kukurydzy, która będzie przedplonem dla lucerny, po aplikacji herbicydów zawierających mezotrion lub terbutyloazynę mogą wystąpić problemy ze wschodami siewek lucerny. Na rodzaj zastosowanych herbicydów należy zwrócić także szczególną uwagę wysiewając lucernę po burakach cukrowych czy rzepaku ozimym.

Jak przygotować stanowisko pod siew lucerny?

Przygotowanie stanowiska trzeba rozpocząć od kompleksowych uprawek pożniwnych, które zniszczą chwasty i samosiewy roślin. Następnie należy spulchnić głęboko glebę – w przypadku klasycznej orki na głębokość 25–30 cm. Na gruntach zwięzłych i skłonnych do tworzenia podeszwy płużnej zalecane jest również wykonanie głęboszowania.

Następnie należy wykonać uprawki, przygotowując wierzchnią warstwę roli w taki sposób, aby zapewnić płytkie umieszczenie nasion lucerny podczas siewu. Do tego zadania przydadzą się brony, lekka włóka lub agregat uprawowy. Po siewie warto zwałować pole – zapewni to odpowiedni podsiąk wody i przemieści kamienie w głąb gleby.

Kiedy siać lucernę? Siew wiosenny i jesienny

Lucernę można wysiewać z wykorzystaniem rośliny ochronnej przeznaczonej na paszę lub w siewie czystym. W przypadku siewu wiosennego popularne jest jej wysiewanie z jęczmieniem jarym lub owsem. Siew lucerny w zboża wykonuje się poprzez dodatkowy przejazd siewnikiem w poprzek rzędów, bezpośrednio po wysiewie rośliny ochronnej. Zastosowanie zbyt wysokiej normy wysiewu rośliny ochronnej jest błędem agrotechnicznym. Przy zbyt dużym zagęszczeniu lucerna, zamiast prawidłowo się rozrastać, zmienia swój pokrój – nadmiernie wydłuża pędy, poszukując światła między pędami zbóż.

W przypadku siewu jesiennego, a także wiosennego, najkorzystniejszy jest siew lucerny bez rośliny ochronnej. Osoby zastanawiające się, kiedy siać lucernę powinny brać pod uwagę przede wszystkim warunki wilgotnościowe gleby oraz czas potrzebny roślinom na odpowiedni rozwój przed zimą. Siew lucerny we wrześniu może być ryzykowny, szczególnie przy późniejszym terminie i niedoborze opadów, ponieważ młode rośliny muszą zdążyć wytworzyć odpowiednio silny system korzeniowy przed nadejściem mrozów.

W siewie czystym uzyskuje się lepsze zwarcie łanu oraz wyższe plony. Niekorzystny rozkład opadów i warunki wilgotnościowe gleby w niektórych regionach kraju sprawiają jednak, iż siew letni może być zawodny. Lucerna wówczas nie osiągnie odpowiedniej fazy rozwojowej, która zapewni adekwatne zagęszczenie łanu, zgromadzenie odpowiedniej ilości substancji zapasowych jesienią oraz dobre przezimowanie.

„Kiedy rolnicy najczęściej wysiewają lucernę” – badanie Barenbrug Polska, czerwiec 2019 r. Fot. Barenbrug Polska

Ile siać lucerny na hektar?

Na glebach prawidłowo uwilgotnionych proponowana norma wysiewu lucerny (przy rozstawie rzędów co 12,5 cm) wynosi od 18 do 20 kg/ha. Decydując się na siew w północnej części kraju oraz na glebach lekkich – w zależności od wykorzystanych odmian – należy wysiewać nasiona metodą „na krzyż”, przyjmując wyższą normę siewu, tj. od 15 do 25 kg/ha, i rozstawę rzędów co 15 cm.

Siewki lucerny są bardzo wrażliwe, dlatego szczególnie ważne jest ich odpowiednie umiejscowienie w łożu siewnym. Głębokość siewu powinna wynosić na glebach lekkich 2,0 cm, a na zwięzłych i wilgotnych około 1,0–1,5 cm. W przypadku zaskorupienia wierzchniej warstwy roli podczas wschodów siewek można zastosować wał pryzmatyczny lub kolczasty.

Lucerna mieszańcowa i siewna – co wybrać?

Duże znaczenie dla powodzenia uprawy lucerny ma odpowiedni dobór gatunku, a następnie odmian – uwzględniamy przy tym rodzaj stanowiska i sposób użytkowania. W praktyce rolniczej najczęściej wykorzystujemy lucernę mieszańcową (Medicago x varia T. Martyn) i lucernę siewną (Medicago sativa L.).

Lucerna mieszańcowa cechuje się stosunkowo dobrą zimotrwałością i wytrzymałością na okresowe susze letnie. Posiada ponadto mniejsze wymagania glebowe niż lucerna siewna. Jej uprawa jest bardziej efektywna, o ile decydujemy się na mniej intensywne użytkowanie – dwa lub trzy pokosy.

W bardziej intensywnej technologii (zbierając cztery, a choćby pięć pokosów) przewagę zyskuje natomiast lucerna siewna. Cechuje się ona większymi plonami zielonej masy i szybszą dynamiką odrastania roślin po koszeniu.

Odmiany lucerny mieszańcowej i siewnej wpisane do Krajowego rejestru COBORU

Nitragina i jej rola w uprawie lucerny

Nasiona lucerny powinny zostać zaprawione przed siewem szczepionką bakteryjną (tzw. nitraginą) zawierającą szczepy bakterii z rodzaju Sinorhizobium meliloti (dawniej klasyfikowane jako Rhizobium meliloti lub Rhizobium medicaginis). Jest to szczególnie istotne, o ile na danym polu nie uprawiano wcześniej tego gatunku.

Zaopatrując się w materiał siewny, należy więc zwrócić uwagę, czy nasiona pokryte są już wspomnianą szczepionką, czy będziemy musieli zakupić dedykowane bakterie i zaaplikować je samemu.

Innowacyjne technologie w uprawie lucerny

Pierwszą z innowacji jest technologia otoczkowania nasion lucerny żywymi szczepami bakterii z rodzaju Sinorhizobium meliloti oraz dodatkami odżywczymi – między innymi mikroelementami i wapniem. Wprowadziła ją w ostatnim czasie firma Barenbrug pod nazwą Yellow Jacket Nitrogenerator®. Otoczka zwiększa masę nasion i powoduje, iż mocniej przylegają one do gleby po ich wysianiu. Dzięki zdolnościom higroskopijnym otoczki nasiona także szybciej kiełkują. Dodatek wapnia i mikroelementów wspiera natomiast siewki w początkowym okresie rozwoju.

Drugą innowacją jest technologia otoczkowania nasion lucerny i koniczyn firmy DSV pod nazwą DynaSeed LegumeMaxx. Autorski proces uszlachetniania nasion roślin motylkowatych opiera na pokryciu nasion mieszaniną składników pokarmowych i bakterii z rodzaju Sinorhizobium meliloti. Podczas kiełkowania stymulowany jest wzrost pierwszych włośników i wspierana symbioza pomiędzy bakteriami brodawkowymi i korzeniami.

Jaka jest zawartość białka w lucernie?

Lucerna na paszę jest bardzo dobrym rozwiązaniem dla gospodarstw prowadzących produkcję zwierzęcą. Z jednego hektara lucerny możemy zebrać od 8 do 10 ton suchej masy plonu. Tym samym uzyskujemy od 1,5 do 2,0 ton białka. Produkcja paszy objętościowej z hektara czystego zasiewu lucerny porównywana jest często do wartości pięciu ton poekstrakcyjnej śruty rzepakowej. Zawartość białka ogólnego w mieszankach traw z lucerną, w zależności od jej udziału, mieści się w szerokim zakresie od 12 do 24% w kg suchej masy pozyskiwanej paszy.

Siew lucerny z trawami – kiedy wybrać takie rozwiązanie?

Lucerna może być również wysiewana z wieloma trawami. Dobór gatunków do mieszanki zależy przede wszystkim od warunków glebowych. Szczególnie wartościowa jest życica trwała i festulolium. Charakteryzują się one wysokim współczynnikiem strawności i wysoką zawartością cukrów polepszających zakiszanie lucerny. Do uprawy w warunkach wilgotnych najodpowiedniejsza jest natomiast tymotka łąkowa i kostrzewa łąkowa. Poleca się je również do siewu w mieszankach z lucerną w rejonach cieplejszych.

Udział różnych gatunków traw w mieszankach z lucerną nie wpływa znacząco na poziom ich plonowania. Produktywność choćby czterogatunkowych mieszanek lucerny z trawami wysiewanymi w proporcji 1:1 kształtuje się na zbliżonym poziomie, niezależnie od ich składu gatunkowego. Uprawa mieszanek wielogatunkowych polecana jest głównie ze względu na stabilne plonowanie w zróżnicowanych warunkach wilgotnościowych i termicznych.