KOWR wyjaśnia zasady oddłużania gospodarstw. Jeden błąd może zatrzymać całą procedurę

Zadłużenie gospodarstwa rolnego to dziś nie tylko problem finansowy. To często walka o utrzymanie ziemi, ciągłość produkcji i bezpieczeństwo rodziny. Dlatego mechanizm przejęcia długu przez KOWR budzi duże zainteresowanie wśród rolników, zwłaszcza tych, wobec których prowadzone są już działania windykacyjne lub egzekucyjne.

KOWR wyjaśnia zasady oddłużania gospodarstw. Jeden błąd może zatrzymać całą procedurę

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, odpowiadając na wystąpienie Zarządu KRIR z 8 kwietnia 2026 r. dotyczące postulatów Warmińsko-Mazurskiej Izby Rolniczej, przedstawił szczegółowe wyjaśnienia w sprawie stosowania ustawy o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne. Sprawa jest ważna, bo pokazuje, iż samo złożenie wniosku nie wystarczy. najważniejsze są kompletne dokumenty, wykazanie związku długu z działalnością rolniczą oraz realna wartość nieruchomości przekazywanej na rzecz Skarbu Państwa.

Przejęcie długu przez KOWR. Na czym polega ten mechanizm?

Mechanizm przejęcia długu polega na tym, iż KOWR może przejąć zobowiązania rolnika powstałe w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, ale pod warunkiem przeniesienia własności części lub całości nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa.

Nie jest to więc klasyczna dotacja ani umorzenie zadłużenia. W praktyce rolnik oddaje nieruchomość, a w zamian możliwe jest przejęcie określonych zobowiązań. KOWR podkreśla, iż jest to proces złożony i wymaga współdziałania trzech stron: dłużnika, wierzycieli oraz KOWR.

Na oficjalnej stronie KOWR dostępna jest osobna sekcja poświęcona restrukturyzacji zadłużonych podmiotów, w tym przejęciu długu oraz dokumentom potrzebnym do uruchomienia procedury. KOWR publikuje tam m.in. wzory wniosków, wykazy długów, wzory zgód wierzycieli i zasady przejmowania długu.

KOWR przyznaje: od początku były problemy interpretacyjne

Z wyjaśnień KOWR wynika, iż stosowanie ustawy od początku nie było proste. Ośrodek wskazuje na niejasności interpretacyjne zapisów ustawowych, które utrudniały sprawne prowadzenie postępowań restrukturyzacyjnych.

Jednocześnie KOWR zaznacza, iż z czasem wypracowano rozwiązania mające zwiększyć szanse rolników na skuteczne przeprowadzenie procedury. To istotny sygnał, bo pokazuje, iż przepisy były doprecyzowywane nie tylko na poziomie ustawowym, ale także przez praktykę działania oddziałów terenowych.

Hipoteka na nieruchomości nie zawsze zamyka drogę do restrukturyzacji

Jednym z istotnych rozwiązań było dopuszczenie restrukturyzacji nieruchomości obciążonych hipoteką bez automatycznego pomniejszania ich wartości o wysokość ustanowionych hipotek.

W praktyce oznacza to, iż wierzyciel musi przed zawarciem umowy przeniesienia własności nieruchomości wystawić promesę wykreślenia hipoteki po spłacie zobowiązań objętych restrukturyzacją.

Dla wielu gospodarstw to istotna kwestia, ponieważ nieruchomości rolne bardzo często są zabezpieczeniem kredytów lub innych zobowiązań. Gdyby każdorazowo sztywno pomniejszać wartość nieruchomości o sumę hipotek, część rolników mogłaby w praktyce nie mieć szansy na skorzystanie z tego instrumentu.

Kredyt konsumencki też może być objęty procedurą, ale pod jednym warunkiem

KOWR zwraca uwagę również na zobowiązania, które formalnie nie zawsze wyglądają jak długi rolnicze. Chodzi m.in. o pożyczki i kredyty konsumenckie.

Obecnie możliwe jest objęcie ich restrukturyzacją, ale tylko wtedy, gdy rolnik wykaże dokumentami, iż środki zostały faktycznie przeznaczone na spłatę długów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej.

To bardzo ważne rozróżnienie. Nie wystarczy stwierdzić, iż pieniądze „poszły na gospodarstwo”. Trzeba to udowodnić. Dokumenty muszą pokazywać przepływ środków i związek zobowiązania z działalnością rolniczą.

Mniej formalizmu przy dokumentach od wierzycieli

Kolejną zmianą, która ma usprawnić procedurę, jest odejście od sztywnego wymagania stosowania wyłącznie formularzy przygotowanych przez KOWR. W sierpniu 2025 r. do oddziałów terenowych trafiły wytyczne pozwalające przyjmować dokumenty na wzorach stosowanych przez wierzycieli.

Dotyczy to m.in. potwierdzenia kwoty zadłużenia oraz zgody wierzyciela na przejęcie długu. Warunek jest jednak jasny: dokumenty muszą zawierać wszystkie istotne elementy, być kompletne, sporządzone przez uprawnione podmioty i pozwalać na pełną weryfikację zobowiązań.

Dla rolników może to oznaczać mniej biurokracji, ale nie oznacza dowolności. Dokument nie musi być na formularzu KOWR, ale musi zawierać komplet wymaganych informacji.

Egzekucja komornicza a wniosek o restrukturyzację

Ważnym elementem sprawy jest także zawieszenie postępowania egzekucyjnego. KOWR wskazuje, iż jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji z 25 lipca 2025 r. procedował wnioski rolników objętych egzekucją komorniczą.

Po zmianach przepisów złożenie wniosku o restrukturyzację w trybie przejęcia długu wiąże się z obowiązkiem zawieszenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. KOWR na swojej stronie publikuje również przewodnik dotyczący zawieszenia egzekucji na podstawie art. 7 ust. 6a ustawy.

Nie oznacza to jednak, iż każdy wniosek skutecznie uratuje gospodarstwo przed dalszymi konsekwencjami. o ile dokumentacja jest niepełna albo sprawa nie spełnia ustawowych przesłanek, procedura może zakończyć się bez pozytywnego rozstrzygnięcia.

Najczęstsze błędy rolników. Tu wnioski najczęściej odpadają

KOWR wyraźnie wskazuje, iż wiele wniosków zawiera braki formalne lub błędy merytoryczne. Do najczęstszych problemów należą:

• brak udowodnienia związku długu z działalnością rolniczą,
• zadłużenie przekraczające wartość nieruchomości,
• nieprawidłowości w operatach szacunkowych,
• brak wymaganych dokumentów,
• nieuzupełnienie braków mimo wezwania ze strony KOWR.

To pokazuje, iż wniosek powinien być przygotowany bardzo starannie. Rolnik musi udowodnić nie tylko wysokość długu, ale także jego charakter. Musi też prawidłowo wykazać wartość nieruchomości, która ma zostać przeniesiona na rzecz Skarbu Państwa.

KOWR wzywa do uzupełnienia braków, ale terminy trzeba pilnować

Zgodnie z ustawą wnioski, które nie zawierają wymaganych elementów lub załączników, mogą zostać pozostawione bez rozpatrzenia. KOWR podkreśla jednak, iż o ile wstępna analiza pokazuje możliwość przeprowadzenia restrukturyzacji, najpierw wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia braków.

Dopiero brak reakcji w wyznaczonym terminie skutkuje pozostawieniem sprawy bez rozpatrzenia. Co ważne, rolnik otrzymuje informację o przyczynach takiej decyzji.

To nie zamyka całkowicie drogi do pomocy. KOWR wskazuje, iż pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia albo jego negatywne rozpatrzenie nie wyklucza złożenia nowego wniosku, już z uwzględnieniem wcześniejszych uwag i zastrzeżeń.

Statystyki pokazują skalę problemu

Po wejściu w życie znowelizowanych przepisów zainteresowanie mechanizmem przejęcia długu wyraźnie wzrosło. KOWR wskazuje jednak, iż część wniosków miała charakter wyłącznie formalny i była składana głównie po to, aby czasowo wstrzymać egzekucję.

Od wejścia w życie ustawy zmieniającej do 31 marca 2026 r. złożono 60 wniosków. Z tej liczby:

39 wniosków pozostawiono bez rozpatrzenia, głównie z powodu braków formalnych lub niespełnienia ustawowych warunków,
2 wnioski zostały wycofane,
18 wniosków jest w trakcie rozpatrywania,
1 wniosek rozpatrzono pozytywnie i trwa postępowanie zmierzające do przejęcia nieruchomości.

Dane te pokazują, iż procedura nie jest fikcyjna, ale też nie jest automatyczna. Pozytywne rozpatrzenie wniosku wymaga bardzo dobrego przygotowania dokumentów i spełnienia wszystkich warunków ustawowych.

Rolnik może skorzystać także z innych form pomocy

KOWR przypomina, iż przejęcie długu to nie jedyny instrument wsparcia. W określonych przypadkach możliwe są również:

• odroczenie terminu płatności,
• rozłożenie należności na raty,
• częściowe umorzenie należności,
• obniżenie czynszu dzierżawnego na podstawie art. 700 kodeksu cywilnego,
• nabycie nieruchomości rolnej przez KOWR na rzecz Skarbu Państwa w celu spłaty zobowiązań osoby prowadzącej gospodarstwo rolne.

To istotne, bo nie każde zadłużone gospodarstwo będzie mogło skorzystać z mechanizmu przejęcia długu. W niektórych przypadkach bardziej realne może okazać się rozłożenie należności na raty, odroczenie płatności lub skorzystanie z innych rozwiązań przewidzianych dla gospodarstw mających trudności finansowe.

Najważniejsza lekcja: dokumenty decydują o wszystkim

Z wyjaśnień KOWR płynie jeden zasadniczy wniosek: procedura restrukturyzacyjna może być dla zadłużonego gospodarstwa szansą, ale tylko wtedy, gdy rolnik dobrze przygotuje sprawę od strony formalnej i dowodowej.

Największym błędem jest składanie wniosku „na próbę”, bez kompletu dokumentów, bez prawidłowego operatu szacunkowego i bez jasnego wykazania, iż dług powstał w związku z działalnością rolniczą.

Rolnik, który chce skorzystać z mechanizmu przejęcia długu, powinien przed złożeniem wniosku dokładnie sprawdzić wymagania, skontaktować się z adekwatnym Oddziałem Terenowym KOWR i przygotować dokumentację tak, aby nie było wątpliwości co do wysokości zadłużenia, jego rolniczego charakteru oraz wartości nieruchomości.

W przeciwnym razie procedura, która miała być kołem ratunkowym, może zakończyć się pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. A w sytuacji zadłużonego gospodarstwa czas i kompletność dokumentów mogą przesądzić o wszystkim.