Oddaje dopłaty, pracuje na etacie i wciąż dokłada do pola

Uprawia 35 ha, ale własnej ziemi ma tylko 7

Jakub Banaś jest rolnikiem prowadzącym wspólnie z żoną 35 ha gospodarstwo w woj. podkarpackim. Jak wspomina, w szczytowym momencie zajmował się uprawą 44 ha ziemi, jednak utrzymujący się od wielu miesięcy kryzys na rynku zbóż, zmusił go do zrezygnowania z części dzierżawionych gruntów.

Z pozostałych 35 ha 7 ha należy do Banasiów. Produkcja zbóż przestała przynosić rolnikom dochód, a w minionym sezonie do każdego ha musieli dołożyć po 150 zł. Ratunkiem dla rolnika i jego rodziny jest praca na etacie, choć jak przyznaje, gdyby dopłaty z dzierżaw mieli dla siebie, rachunek mógłby się spiąć.

– Jestem w sytuacji, w której jest wielu innych rolników dzierżawiących ziemię. Dopłaty bezpośrednie, które należą się rolnikowi uprawiającemu dzierżawione grunty, pobierają właściciele tych gruntów. I to jest problem. Możliwe, iż jeżeli do tych 30 kilku hektarów brałbym jeszcze dopłaty bezpośrednie, to rachunek mógłby się zamknąć i nie byłbym pod kreską – tłumaczy.

Dopłaty do dzierżawy trafiają nie tam, gdzie jest produkcja

Zdaniem rolnika mechanizm wypłaty dopłat należało zmienić już lata temu.

– Ten patologiczny mechanizm zwyczajnie dołuje rolników. Nie ma co ukrywać, iż jest wielu pseudo rolników, którzy mają dziesiątki hektarów ziemi, niejednokrotnie dzierżawionych z KOWR-u i choćby nie wiedzą, gdzie są ich grunty, co na nich rośnie itd. Oddaję dopłaty za nic – mówi.

Ile naprawdę kosztuje dzierżawa? Od 500 zł do kilku tysięcy za hektar

Rolnik przyznaje, iż w jego okolicy opłata za dzierżawę nie jest aż tak wysoka, ale właściciele ziemi biorą dopłaty w ramach czynszu dzierżawnego.

– W mojej okolicy, biorąc pod uwagę fakt, iż muszę oddać właścicielowi ziemi w ramach czynszu dopłaty, to sam koszt dzierżawy waha się w granicach 500 zł/ha – wyjaśnia.

Jak dodaje, nie wszyscy chcą pieniądze.

– Opłata za dzierżawę jest różna. Część osób chce, by płacić pieniędzmi, a część prosi o oddanie pewnej ilości plonów zebranych z ich działek – dodaje.

Opłata za dzierżawę zależna od lokalizacji gruntów

Rolnik przyznaje jednak, iż opłata za dzierżawę jest często uzależniona od tego, gdzie są zlokalizowane i której klasy są to gleby. Stąd wie, iż w przeciwległej części powiatu rolnicy za ha dzierżawy płacą choćby kilka tysięcy złotych.

– W drugiej części powiatu leżajskiego są zlokalizowane gospodarstwa specjalizujące się w produkcji warzyw, takich jak kalafior czy groszek zielony. Tam koszty dzierżawy to istne szaleństwo. W niektórych przypadkach, gdzie w grę wchodziły lepsze ziemie, ceny dochodziły do choćby 5 tys. zł/ha – mówi.

Jak dodaje, tak było mniej więcej ok. 2 lat temu, jednak ceny czynszów dzierżawnych zaczęły w końcu spadać, ponieważ ludzi nie było stać na to, żeby płacić za tę ziemię.

– Koszty zaczęły przekraczać jakiekolwiek zyski, więc ludzie zaczęli po prostu rezygnować z dzierżawy tych pól i pomniejszać areał, a właściciele ziem obniżać ceny, żeby można było dalej robić interes. Ceny i tak wciąż oscylują tam w granicach 3,5 – 4 tys. zł/ha – dodaje.

– Wielu ludzi nie rozumie, skąd wziął się pomysł dotowania rolnictwa. W latach 50., kiedy Europa zmagała się jeszcze ze skutkami II wojny światowej, panował głód, a rolnictwo było bardzo zniszczone, zwłaszcza w Niemczech i Francji, pojawił się pomysł, by dotować rolnictwo. Celem miało być zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, by w Europie nie było nigdy więcej głodu, rolnictwo było wydajne i można było eksportować żywność poza granice Europy – mówi.

Jak twierdzi, założenie było słuszne i przez wiele lat funkcjonowało, aż do momentu, gdy zaczęła się polityka i ideologie.

– Dziś mamy, co mamy, ludzie zwyczajnie nie rozumieją, iż głównym beneficjentem dopłat do rolnictwa nie są rolnicy. Z jednej strony beneficjentem dopłat jest konsument, który dzięki nim ma tanią żywność, a z drugiej strony są nim różne firmy z branży agro, produkujące maszyny rolnicze czy zajmujące się produkcją środków ochrony roślin – tłumaczy.

Rolnik musi sprzedać 3 razy więcej mleka, by kupić ciągnik

Zdaniem Banasia sytuacja w rolnictwie stała się naprawdę poważna, a rolnicy, by rozwijać swój park maszynowy muszą sprzedać zdecydowanie więcej płodów rolnych, niż kiedyś.

– Przed wejściem Polski do Unii Europejskiej polski rolnik, by kupić nowy ciągnik w granicach 100 – 130 koni musiał sprzedać ok. 97-110 t pszenicy. Po 22 latach członkostwa w UE jest zmuszony sprzedać pięć razy więcej pszenicy, bo w granicach 500 – 600 t. Producent mleka z kolei musi sprzedać 3 razy więcej mleka niż wtedy, a producent żywca wołowego czy wieprzowego ok. 4-5 razy więcej – podsumowuje.

Bez zmian w systemie coraz więcej gospodarstw może zmniejszać areał

Rolnik podkreśla, iż bez zmian w systemie oraz poprawy opłacalności produkcji coraz więcej rolników będzie zmuszonych do rezygnacji z części upraw lub szukania dodatkowego źródła dochodu poza rolnictwem. Problem dzierżaw, dopłat bezpośrednich i rosnących kosztów produkcji pozostaje jednym z najczęściej poruszanych tematów wśród gospodarzy, którzy obawiają się o przyszłość rodzinnych gospodarstw i konkurencyjność polskiego rolnictwa.

​Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz