Odmiany buraka cukrowego na 2026 rok. Co nowego w badaniach PDO?

Zdjęcie: odmiany buraka

Odmiany buraka – jaką wybrać? W roku 2025 Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) kontynuował porejestrowe doświadczenia odmianowe (PDO). Ich celem jest ułatwienie plantatorom i przemysłowi cukrowniczemu doboru odpowiednich odmian, pozwalających uzyskać wysokie i stabilne plony.

Należy jednak pamiętać, iż choćby wysiewając odmiany o najwyższym potencjale plonotwórczym wysoki i dobry jakościowo plon można uzyskać tylko wtedy, gdy zostaną spełnione odpowiednie warunki uprawowe. Burak powinien być odpowiednio nawożony, a plantacja chroniona przed chwastami, szkodnikami i chorobami.

Charakterystyka doświadczeń PDO

Doświadczenia PDO współfinansowane są przez spółki cukrowe – Krajową Grupę Spożywczą S.A., Nordzucker Polska S.A., Pfeifer &Langen Polska S.A., Sudzucker Polska S.A. Przedstawiciele spółek cukrowych wraz z przedstawicielami COBORU tworzą Zespół roboczy ds. PDO Buraka Cukrowego, który typuje odmiany do badań. W roku 2025 wybrano ich 20, wszystkie wpisane do Krajowego rejestru, w tym 14 nowo zarejestrowane. Wszystkie odmiany miały deklarowaną odporność na rizomanię, a 12 z nich deklarowaną przez hodowców tolerancję na mątwika burakowego. Dodatkowo dwie z odmian biorących udział w doświadczeniu były odmianami typu Conviso Smart. Otoczki nasion wszystkich odmian zawierały insektycyd Force 20 CS.

Lokalizacja doświadczeń była taka sama, jak w latach ubiegłych (łącznie 11 stacji i zakładów doświadczalnych; Rys. 1).

Nasiona do doświadczeń pobierane były według następującej zasady: nasiona odmian zarejestrowanych przed rokiem 2025 pochodziły z partii handlowych magazynów cukrowni (pod warunkiem, iż były dostępne), a odmian nowo zarejestrowanych były przysyłane bezpośrednio od hodowców.

W doświadczeniach obowiązywała ochrona chemiczna przeciwko chwościkowi buraka, a w celu zapewnienia optymalnych warunków wzrostu stosowano herbicydy, insektycydy oraz fungicydy, przy czym odmiany typu Conviso Smart były traktowane konwencjonalnymi herbicydami.

Przed wysiewem, w celu zapewnienia jak najbardziej obiektywnej oceny, nasiona odmian zostały zakodowane. Nazwy zostały ujawnione dopiero po analizie i opracowaniu wyników podczas grudniowego spotkania Zespółu roboczego ds. PDO Buraka Cukrowego.

Rys. 1. Lokalizacja doświadczeń porejestrowych z burakiem cukrowym w roku 2025

Kalibraż, burakochwasty i pośpiechy

Częścią doświadczeń PDO jest również zbadanie kalibrażu nasion oraz skłonności odmian do tworzenia burakochwastów i pośpiechów. W doświadczeniach specjalnych badano tych samych 20 odmian, które były badane w doświadczeniu głównym. Pierwsze z nich – dotyczące kalibrażu – przeprowadzone zostało w KHBC Straszków, drugie – w KR Kietrz.

Właściwy kalibraż jest bardzo pożądaną cechą, umożliwiającą optymalny siew, co wpływa na równomierne kiełkowanie. Z kolei równomierne wschody wraz z optymalną obsadą umożliwiają otrzymanie dobrych plonów. Wszystkie badane odmiany miały od 97–100% nasion w pożądanym przedziale wielkości nasion 3,50–4,75 mm.

Burakochwasty i pośpiechy, jeżeli nie zostaną możliwie gwałtownie usunięte z pola przed zawiązywaniem i osypywaniem się nasion, mają wpływ na zachwaszczenie w kolejnych latach, co powoduje straty dla plantatorów. Większość badanych odmian nie wykazała się takiej tendencji, jednak u kilku z nich taką skłonność odnotowano. Przekroczyły one dopuszczalną normę 0,5 promila. Najgorszy wynik (1,9 promila) miała odmiana BTS 7535 N. Natomiast odmiany: Malvina KWS, Notarius, Jabadu oraz Rokselana przekroczyły dopuszczalną normę w niewielkim stopniu.

Nowe odmiany buraka cukrowego na sezon 2026. Znamy decyzje Komisji COBORU

Analizy gleby

W ramach doświadczeń badano też próbki gleby na obecność mątwika burakowego. Próbki pobrane były przed rozpoczęciem i po zakończeniu doświadczenia. Obecność tego nicienia powoduje obniżenie wysokości i jakości plonów, dlatego ważne jest, aby na stanowiskach, gdzie on występuje uprawiać odmiany tolerancyjne.

Przed założeniem doświadczeń analizowane były również próbki gleby pod kątem zawartości azotu mineralnego. Następnie, na podstawie wyników badań dobierane było odpowiednie nawożenie. Odpowiednia zawartość tego pierwiastka jest bardzo ważna dla prawidłowego wzrostu rośliny buraka cukrowego oraz dla wysokości i jakości plonu.

Przebieg wegetacji

W większości punktów doświadczalnych siewy przeprowadzono w pierwszej połowie kwietnia, przy czym pierwsze doświadczenia założono 26 marca w Kawęczynie i w Przecławiu, a ostatnie 22 kwietnia w Bezku.

Wschody odnotowano średnio po 12 dniach od siewów. Najszybciej zaobserwowano je po siedmiu dniach w Czesławicach i po ośmiu dniach w Śremie. Najpóźniejsze wschody odnotowano po 20 dniach w Kawęczynie i po 16 dniach w Bezku i w Chrząstowie. Ze względu na termin siewu i panujące warunki klimatyczne na początku sezonu wegetacyjnego wschody w poszczególnych lokalizacjach były zróżnicowane – od dobrych i wyrównanych, jak w Kościelnej Wsi i w Czesławicach, do wydłużonych i nierównych, jak w Lisewie czy w Zybiszowie.

Wiosna roku 2025 (kwiecień, maj) była trudna dla uprawy buraka cukrowego ze względu na niskie temperatury wraz z przymrozkami oraz brakiem opadów. Jednak czerwiec i lipiec były miesiącami ciepłymi, z temperaturami i opadami wyższymi w odniesieniu do wielolecia, co pozytywnie wpłynęło na wzrost i rozwój roślin.

Presja chwościka była stosunkowo niewielka, intensyfikacja porażeniem tym patogenem nastąpiła dopiero pod koniec sezonu wegetacyjnego. Niewątpliwie miał na to wpływ chłodniejszy sierpień, z mniejszą ilością opadów w odniesieniu do średniej wieloletniej w większości lokalizacji.

Odmiany w tabeli posortowano wg technologicznego plonu cukru – od największego do najmniejszego;
Pogrubiona czcionka – odmiany wzorcowe 2025: BTS 1715, Dolerosa KWS, Jabadu, Vega;
* – odmiana zarejestrowana w 2025 roku;
N – odmiany z deklarowaną tolerancją na nicienie;
CS – odmiana typu Conviso Smart;
Wschody polowe – oceniane 10–14 dni po pierwszych wschodach

Wyniki doświadczeń

Średni plon korzeni w roku 2025 w doświadczeniach wyniósł 950 dt/ha i był o 45 dt mniejszy niż w roku poprzednim. Różnicował się w poszczególnych lokalizacjach od 708 dt/ha do 1189 dt/ha. Średnia zawartość cukru w korzeniach wyniosła 16,9% i była o 0,4% niższa niż w roku 2024, różnicowała się od 14,4% do 18,9%. Szczegółowe wyniki doświadczeń zostały przedstawione w Tabeli 1.

Przedstawione wyniki nie obejmują wyników z SDOO Głubczycach, które zostało zdyskwalifikowane ze względu na zbyt duży błąd statystyczny.

Autor: mgr inż. Joanna Kierończyk-Łukaszyk, Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej