Prof. Karaczun ostrzega: Zmiany klimatu to dziś największe zagrożenie dla polskiego rolnictwa

Polskie rolnictwo coraz częściej musi mierzyć się z warunkami pogodowymi, które jeszcze kilkanaście lat temu uznawano za wyjątkowe. Długotrwałe susze, niedobory wody, wiosenne przymrozki, gwałtowne ulewy i gradobicia stają się poważnym wyzwaniem dla producentów rolnych. Ich konsekwencje wykraczają jednak daleko poza straty w pojedynczych gospodarstwach. Jak podkreśla dr hab. Zbigniew Karaczun, profesor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, zmiany klimatu są w tej chwili jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa żywnościowego Polski. Ekspert wskazuje, iż rolnicy potrzebują nie tylko skutecznych metod dostosowania produkcji do nowych warunków, ale również konkretnego wsparcia finansowego ze strony państwa.

Prof. Karaczun ostrzega: Zmiany klimatu to dziś największe zagrożenie dla polskiego rolnictwa

Zmiany klimatu uderzają w podstawy produkcji rolnej

Rolnictwo jest jednym z sektorów gospodarki najbardziej uzależnionych od warunków atmosferycznych. Wielkość i jakość plonów zależą od dostępności wody, temperatury, długości okresu wegetacyjnego oraz przebiegu pogody w najważniejszych fazach rozwoju roślin.

Problem polega na tym, iż wszystkie te czynniki podlegają zmianom, które coraz mocniej wpływają na prowadzenie gospodarstw.

Zdaniem dr. hab. Zbigniewa Karaczuna, profesora uczelni w Katedrze Ogrodnictwa Krajobrazowego i Ochrony Środowiska SGGW, właśnie skutki zmian klimatycznych stanowią dziś największe wyzwanie dla stabilności produkcji żywności.

– W moim przekonaniu tak naprawdę najgroźniejszym czynnikiem, który wpływa dzisiaj na bezpieczeństwo żywnościowe, są skutki zmian klimatu – podkreśla ekspert.

Jak wyjaśnia, zmieniają się zarówno ilość i rozkład opadów, jak i długość okresu wegetacyjnego, temperatury maksymalne i minimalne oraz terminy występowania przymrozków.

To czynniki bezpośrednio decydujące o powodzeniu produkcji roślinnej, a ich coraz większa zmienność utrudnia rolnikom planowanie prac polowych i ograniczanie ryzyka strat.

Susza staje się stałym problemem polskich gospodarstw

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń wskazywanych przez eksperta jest pogłębiający się problem niedoborów wody.

Zbigniew Karaczun zwraca uwagę, iż Polska od lat doświadcza powtarzających się okresów suszy rolniczej, a trudności związane z dostępnością wody obejmują także zasoby powierzchniowe i podziemne.

– Mamy od 2011 roku w Polsce permanentną suszę letnią, rolniczą. W tym roku mamy bardzo głęboką suszę hydrologiczną i hydrogeologiczną, więc ten dostęp do wody staje się kluczowym czynnikiem wpływającym na rolnictwo – wskazuje profesor SGGW.

Niedobór opadów w okresie intensywnego wzrostu roślin może prowadzić do ograniczenia pobierania składników pokarmowych, zahamowania rozwoju oraz spadku potencjału plonowania.

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której brak opadów łączy się z wysoką temperaturą i zwiększonym parowaniem wody z gleby.

Zdaniem eksperta dostępność wody będzie jednym z najważniejszych czynników decydujących o przyszłości produkcji rolnej w Polsce.

Wcześniejsza wegetacja zwiększa ryzyko strat przymrozkowych

Zmiany klimatu nie oznaczają wyłącznie wyższych temperatur i częstszych susz. Paradoksalnie mogą również zwiększać zagrożenie związane z wiosennymi przymrozkami.

Wraz z ociepleniem klimatu rośliny mogą rozpoczynać wegetację wcześniej niż w przeszłości. W konsekwencji wrażliwe fazy rozwoju przypadają na okres, w którym przez cały czas możliwe są spadki temperatur poniżej zera.

– Wydłuża się okres wegetacyjny i o ile startuje on wcześnie, to później w kwietniu czy maju rośliny są najbardziej narażone na przymrozki – tłumaczy Zbigniew Karaczun.

Takie zjawiska stanowią szczególne zagrożenie dla sadownictwa, ale mogą również powodować uszkodzenia innych upraw znajdujących się w intensywnej fazie rozwoju.

Profesor zwraca uwagę także na coraz częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak ulewne deszcze i gradobicia.

Rolnicy muszą więc przygotowywać gospodarstwa zarówno na długotrwałe okresy niedoboru wody, jak i na gwałtowne zjawiska pogodowe, które w krótkim czasie mogą zniszczyć znaczną część produkcji.

Rolnicy potrzebują wsparcia. Sami nie udźwigną kosztów zmian

W ocenie profesora SGGW odpowiedzią na rosnące zagrożenia powinna być adaptacja rolnictwa do zmieniających się warunków klimatycznych.

Chodzi przede wszystkim o zwiększanie odporności produkcji rolnej na niedobory wody, wahania temperatur oraz ekstremalne zjawiska pogodowe.

Jednocześnie sektor rolny powinien uczestniczyć w ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych.

Realizacja tych celów wymaga jednak odpowiednio zaplanowanych działań oraz wsparcia finansowego.

– Potrzebujemy oceny, jakie działania będą najbardziej korzystne, zarówno z punktu widzenia budowy odporności rolnictwa, jak i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Które z nich powinniśmy wspierać pieniędzmi publicznymi? – wskazuje Zbigniew Karaczun.

Ekspert podkreśla, iż chociaż rolnictwo uczestniczy w emisji gazów cieplarnianych, nie można obarczać samych rolników odpowiedzialnością za zachodzące zmiany klimatyczne.

Dlatego działania służące ochronie produkcji żywności powinny być wspierane ze środków publicznych, a ich wybór musi uwzględniać zarówno potrzeby gospodarstw, jak i skuteczność klimatyczną poszczególnych rozwiązań.

Bezpieczeństwo żywnościowe to bezpieczeństwo narodowe

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z wypowiedzi profesora jest konieczność zmiany sposobu postrzegania polityki klimatycznej w kontekście rolnictwa.

Zdaniem Zbigniewa Karaczuna ochrona klimatu nie powinna być traktowana wyłącznie jako element polityki środowiskowej. Jej znaczenie jest znacznie szersze, ponieważ dotyczy zdolności państwa do zapewnienia stabilnych dostaw żywności.

– o ile chcemy zachować bezpieczeństwo żywnościowe, to musimy rolników wspierać. A wydaje mi się, iż warto też pamiętać o tym, iż bezpieczeństwo żywnościowe to jest element bezpieczeństwa narodowego – zaznacza ekspert.

Profesor zwraca uwagę, iż działania związane z ograniczaniem skutków zmian klimatu powinny być traktowane jako inwestycja w bezpieczeństwo całego kraju.

– Nie traktujmy zmiany klimatu i ochrony klimatu jako elementu działań na rzecz ochrony środowiska, tylko traktujmy to jako jeden z elementów budowy bezpieczeństwa narodowego Polski, budowy bezpieczeństwa Polek i Polaków – apeluje.

W ocenie eksperta przyszłość polskiego rolnictwa będzie w coraz większym stopniu zależeć od zdolności gospodarstw do przystosowania się do nowych warunków klimatycznych. Bez odpowiedniego wsparcia finansowego i dobrze zaplanowanych działań adaptacyjnych utrzymanie stabilnej produkcji rolnej może stawać się coraz trudniejsze.

Wspieranie rolników w dostosowywaniu produkcji do zmian klimatu powinno być traktowane jako element strategicznej polityki państwa, ponieważ bezpieczeństwo żywnościowe jest nierozerwalnie związane z bezpieczeństwem narodowym.