Rolnicy w 2026 r.: nowe dopłaty, kary i świadczenia. Oto najważniejsze zmiany

Rok 2026 przyniesie rolnikom jednocześnie nowe pieniądze i nowe obowiązki. Dopłaty do ochrony torfowisk, wyższe premie dla młodych rolników i zmiany w TUZ-ach to tylko jedna strona medalu. Druga to ostrzejsze kary, KSeF, formalne dzierżawy i nowe zasady „aktywnego rolnika”. Sprawdzamy, co dokładnie się zmieni, kto zyska, a kto będzie musiał przygotować się na dodatkowe koszty i formalności.

Pieniądze za ochronę torfowisk

Od 15 marca 2026 r. ma ruszyć nowa interwencja rolno-środowiskowo-klimatyczna: Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo.

Planowane warianty i stawki:

• Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na trwałych użytkach zielonych – 581 zł/ha/rok;
• Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach ornych– 627 zł/ha/rok;
• Przekształcanie gruntów ornych w użytki zielone– 2 387 zł/ha/rok.

Założenie jest takie, iż rolnik ma dostać rekompensatę za koszty i spadek dochodu wynikające z wymagań ochrony torfowisk (GAEC 2).

TUZ po nowemu

W 2026 roku pojawiają się też ułatwienia dotyczące trwałych użytków zielonych:

• wydłużenie z 5 do 7 lat okresu, po którym następuje przekształcenie gruntu ornego wykorzystywanego do uprawy traw lub roślin pastewnych w TUZ
• zwiększenie progu różnicy wskaźnika TUZ z 5% do 10% wobec wskaźnika referencyjnego.

Zmiana ta ma ułatwić rolnikom gospodarowanie łąkami i pastwiskami. Dzięki wydłużeniu okresu do 7 lat wielu gospodarzy nie będzie już zmuszonych do niepotrzebnej orki i przesiewania pól tylko po to, by uniknąć uznania gruntu za trwały użytek zielony. Ma to ograniczyć niszczenie gleby, zmniejszyć koszty i poprawić stosunki wodne na polach.

Zmiany w „Dobrostanie zwierząt”

Zmiany obejmą również ekoschemat „Dobrostan zwierząt”. Nowe przepisy umożliwią różnicowanie wysokości płatności dla bydła i świń, analogicznie do rozwiązań stosowanych już w odniesieniu do innych gatunków. Pozwoli to lepiej dostosować poziom wsparcia do skali produkcji i rzeczywistych warunków prowadzenia gospodarstw.

LEADER otwiera się na Europę. Nowe pieniądze dla lokalnych projektów

Wśród zapowiadanych zmian są m.in. LEADER bez granic, czyli zmiana zasady działania Lokalnych Grup Działania. Od 2026 roku LGD będą mogły realizować projekty międzynarodowe, wspólnie z partnerami z innych państw UE. To oznacza nowe pieniądze na współpracę, wymianę doświadczeń i lokalne inicjatywy, które dotąd nie miały dostępu do takich projektów.

Szkolenia dla sadowników

Rząd zapowiada również nowe programy wsparcia dla sadowników i warzywników. W planach są m.in. szkolenia, doradztwo, coaching oraz wymiana dobrych praktyk między gospodarstwami. Ma to pomóc producentom poprawić opłacalność upraw i lepiej przygotować się do zmian na rynku.

Nawet 300 tys. zł dla młodych rolników

Od 2026 roku będzie też wyższa premia dla młodych rolników, choćby 300 tys. zł, szczególnie dla gospodarstw z produkcją zwierzęcą (będzie to o 100 tys. zł więcej względem dotychczasowej premii).

Rząd przyjął ustawę o „aktywnym rolniku”. Założenie jest takie, iż dopłaty i wsparcie mają trafiać do tych, którzy realnie prowadzą działalność rolniczą.

Najważniejsze punkty:

• część rolników będzie uznana za aktywnych z mocy ustawy (automatycznie),
• pozostali będą musieli udowodnić aktywność kosztami lub przychodami,
• małe gospodarstwa mają mieć w 2026 r. rozwiązanie przejściowe.

W praktyce „z automatu” w kampanii 2026 ma przejść ok. 1,17 mln rolników, w tym ok. 600 tys. ubiegających się o płatność dla małego gospodarstwa.

Rejestr aktywnych rolników

Zmiany dotyczące aktywnego rolnika mają objąć także system ewidencji producentów prowadzony przez ARiMR. W ewidencji ma się pojawić informacja:

• czy producent jest rolnikiem aktywnym zawodowo,
• za jaki rok wydano ostatnią decyzję z taką informacją.

To ma posłużyć do budowy rejestru rolników aktywnych, który może być później wykorzystywany również przy pomocy krajowej.

Nowe zasady umów dzierżaw pomiędzy rolnikami

W konsultacjach jest też projekt ustawy regulującej dzierżawę rolniczą, szczególnie istotny dla dzierżaw prywatnych między rolnikami.

Kluczowe zmiany, o których mówi projekt:

• koniec dzierżaw ustnych
• podział na dzierżawy krótkoterminowe (do 8 lat) i długoterminowe (powyżej 8 lat, maks. 30 lat),
• wymóg formalizacji, m.in. potwierdzenie daty okazania umowy (np. u notariusza, w ARiMR lub u wójta),
• obowiązek dołączenia protokołu wydania,
• przy braku formalności – ryzyko nieważności umowy.

Dla wielu gospodarstw może to oznaczać konieczność uporządkowania dzierżaw „po sąsiedzku”.

KSeF 2026: rolnik ryczałtowy w praktyce też dotknięty

W 2026 r. wchodzi obowiązkowy KSeF dla firm. Dla rolników najważniejszy jest status podatkowy. Otóż rolnik VAT (NIP) będzie musiał wystawiać faktury w KSeF od 1 lutego lub 1 kwietnia 2026 w zależności od przychodów. Rolnik ryczałtowy formalnie nie ma obowiązku korzystania z KSeF, ale w praktyce temat go dotyczy, bo:

• przy fakturach VAT RR nabywca może chcieć wystawiać dokumenty w KSeF,
• rolnik ryczałtowy może być zmuszony do nadawania uprawnień i „obsługi” systemu, jeżeli chce mieć dostęp do dokumentów.

To jest jeden z punktów, które już teraz budzą duże emocje wśród rolników.

Wyższe kary dla rolników

W 2026 roku rolników czekają surowsze konsekwencje za naruszenia przepisów. Za złamanie zasad programu azotanowego maksymalne opłaty będą wyższe niż w 2025 r.:

• 3042,25 zł – za stosowanie nawozów niezgodnie z zasadami lub planem nawożenia azotem,
• 4563,37 zł – za niewłaściwe przechowywanie nawozów naturalnych,
• 760,56 zł – za błędy w prowadzeniu dokumentacji programu azotanowego,
• 760,56 zł – za brak planu nawożenia azotem.

Do tego za brak obowiązkowego OC dla ciągnika lub przyczepy grożą kary zależne od długości przerwy w ubezpieczeniu:

• 1–3 dni bez OC – 330 zł
• 4–14 dni bez OC – 810 zł
• powyżej 14 dni bez OC – 1610 zł

A w regionach z uchwałami antysmogowymi użytkowanie starych pieców może skończyć się mandatem do 500 zł, a choćby grzywną do 5 000 zł przy postępowaniu sądowym.

Nowa stawka zwrotu akcyzy za paliwo rolnicze w 2026

Ustalono stawkę zwrotu akcyzy za olej napędowy wykorzystywany do produkcji rolnej na 2026 r. – 1,48 zł za litr. To więcej niż w 2025 r., ale mniej niż pierwotnie zakładano, bo miało być 1,50 zł/l.

W przeliczeniu:

• 162,80 zł z 1 ha UR (110 l x 1,48 zł)
• 59,20 zł z 1 DJP bydła/owiec/kóz/koni (40 l x 1,48 zł)
• 5,92 zł z 1 średniorocznej sztuki świń (4 l x 1,48 zł)

KRUS i świadczenia 2026: wyższy zasiłek pogrzebowy i waloryzacja emerytur

W 2026 r. ważne będą również zmiany w świadczeniach KRUS:

• zasiłek pogrzebowy ma wzrosnąć do 7 000 zł (z 4 000 zł),
• w marcu odbędzie się waloryzacja emerytur i rent – prognozy mówią o wzroście rzędu kilku procent (dokładny wskaźnik poznamy w 1 marca).