Rośliny okrywowe odwdzięczą się lepszą glebą. Te zasady decydują o udanym siewie

Zdjęcie: facelia

Rośliny okrywowe zajmują coraz ważniejsze miejsce w nowoczesnym rolnictwie. Odpowiednio dobrane i prawidłowo prowadzone mieszanki mogą ograniczać erozję, poprawiać strukturę gleby, wiązać składniki pokarmowe oraz utrudniać rozwój chwastów. Warunkiem uzyskania takich efektów jest jednak adekwatny termin siewu, staranne przygotowanie stanowiska i zachowanie zalecanej obsady.

Dobre wschody roślin okrywowych zależą nie tylko od pogody. Duże znaczenie ma także sposób zagospodarowania resztek pożniwnych, jakość siewu, stan gleby oraz dobór gatunków do terminu i warunków panujących na polu.

Wczesny siew daje roślinom więcej czasu

Rośliny okrywowe, podobnie jak gatunki uprawiane w plonie głównym, potrzebują odpowiednio długiego okresu wegetacji. Z tego powodu siew powinien zostać wykonany możliwie gwałtownie po zbiorze przedplonu. Każdy dzień opóźnienia może oznaczać gorsze wschody, wolniejsze zakrywanie powierzchni pola i słabszy rozwój systemu korzeniowego.

Wcześnie wysiane mieszanki mają więcej czasu w wytworzenie biomasy i stworzenie zwartego łanu. Dzięki temu skuteczniej pobierają składniki odżywcze pozostające w glebie, ograniczają ich wymywanie, tłumią chwasty i chronią powierzchnię pola przed erozją wodną oraz wietrzną.

Wczesne żniwa mogą ułatwić terminowe wykonanie siewu. Szczególnego podejścia wymagają mieszanki zawierające większy udział roślin strączkowych. Powinny zostać wysiane odpowiednio wcześnie, najlepiej do połowy sierpnia, aby zdążyły rozwinąć wystarczającą masę i skutecznie wiązać azot atmosferyczny.

Resztki pożniwne muszą być równomiernie rozłożone

Jednym z częstszych powodów nierównych wschodów jest niewłaściwe zagospodarowanie słomy i innych resztek pożniwnych. Ich nierównomierne rozrzucenie utrudnia pracę maszyn, pogarsza kontakt nasion z glebą i prowadzi do powstawania miejsc, w których młode rośliny rozwijają się wyraźnie słabiej.

Słoma powinna być dokładnie rozdrobniona i równomiernie rozprowadzona na całej szerokości roboczej kombajnu. Drobno posiekany materiał szybciej się rozkłada, łatwiej miesza z wierzchnią warstwą gleby i ogranicza ryzyko tworzenia zwartej maty.

Duża ilość nierozłożonej słomy może powodować okresowe unieruchomienie azotu, ponieważ mikroorganizmy wykorzystują ten składnik podczas rozkładu materiału organicznego. W efekcie młode rośliny mogą mieć utrudniony dostęp do azotu w początkowym okresie wzrostu.

Samosiewy mogą zagłuszyć mieszankę

Na powodzenie uprawy wpływa także ograniczenie liczby samosiewów zbóż. Silna konkurencja ze strony roślin pochodzących z osypanych nasion może zahamować rozwój mieszanki i zmniejszyć udział wysianych gatunków w łanie.

Samosiewy konkurują o wodę, światło i składniki pokarmowe. Przy dużym nasileniu mogą gwałtownie zdominować pole, zwłaszcza gdy rośliny okrywowe zostały wysiane zbyt późno lub w nieodpowiednich warunkach wilgotnościowych.

Im mniejsze straty ziarna podczas zbioru, tym łatwiej później kontrolować liczbę samosiewów. Znaczenie ma więc prawidłowe ustawienie kombajnu, ograniczenie osypywania i szybkie wykonanie zabiegów pożniwnych.

Gleby nie należy nadmiernie zagęszczać

Zagęszczona gleba ogranicza rozwój korzeni i utrudnia pobieranie wody oraz składników mineralnych. Problem może nasilać się już podczas żniw, zwłaszcza gdy ciężkie maszyny poruszają się po wilgotnym polu poza wyznaczonymi przejazdami.

Utrzymywanie stałych i dobrze zaplanowanych ścieżek technologicznych pomaga zmniejszyć powierzchnię narażoną na ugniatanie. Ma to znaczenie nie tylko dla późniejszej uprawy roli, ale także dla roślin okrywowych, których zadaniem jest intensywne przerośnięcie profilu glebowego.

Dobrze rozwinięte korzenie mogą poprawiać strukturę stanowiska, tworzyć kanały ułatwiające przemieszczanie się wody i powietrza oraz ograniczać zaskorupianie powierzchni. Nie zastąpią jednak naprawy bardzo silnie zagęszczonej warstwy, dlatego warto zapobiegać jej powstawaniu już podczas zbioru przedplonu.

Norma wysiewu nie powinna być zmniejszana przypadkowo

Ograniczanie ilości wysiewanych nasion wyłącznie w celu obniżenia kosztów może prowadzić do powstania zbyt rzadkiego łanu. Wolna przestrzeń pomiędzy roślinami sprzyja rozwojowi chwastów i samosiewów, a powierzchnia gleby przez dłuższy czas pozostaje nieosłonięta.

Zalecana norma wysiewu powinna być dostosowana do składu mieszanki, terminu siewu, warunków wilgotnościowych oraz sposobu umieszczania nasion w glebie. Późniejszy termin zwykle wymaga większej precyzji i może uzasadniać zastosowanie wyższej normy, ponieważ rośliny mają mniej czasu w rozkrzewienie lub wytworzenie rozbudowanej części nadziemnej.

W mieszankach wielogatunkowych poszczególne rośliny uzupełniają się pod względem tempa wzrostu, budowy korzeni i sposobu pobierania składników. Zbyt duże ograniczenie normy wysiewu może zaburzyć te proporcje i sprawić, iż jeden gatunek zacznie dominować nad pozostałymi.

Różnorodne mieszanki lepiej wykorzystują stanowisko

Mieszanki składające się z kilku gatunków mogą skuteczniej zagospodarować przestrzeń nad i pod powierzchnią gleby. Rośliny o płytkim systemie korzeniowym wykorzystują inne warstwy profilu niż gatunki korzeniące się głęboko. Dzięki temu łan może intensywniej pobierać wodę i składniki pokarmowe.

Zróżnicowany skład zwiększa także szansę na utrzymanie dobrej obsady w zmiennych warunkach pogodowych. o ile jeden gatunek rozwija się słabiej z powodu suszy, chłodu lub niewłaściwego odczynu gleby, pozostałe mogą częściowo przejąć jego funkcję.

Dobór mieszanki powinien uwzględniać zmianowanie. Wprowadzanie gatunków należących do tej samej rodziny co roślina główna może zwiększać ryzyko występowania chorób i szkodników. Skład należy więc dopasować nie tylko do oczekiwanych efektów, ale także do całego płodozmianu.

Rośliny okrywowe wspierają życie glebowe

Korzenie roślin wpływają na mikroorganizmy znajdujące się w glebie. Wydzielają związki organiczne, które stanowią źródło energii dla bakterii i grzybów, a po zakończeniu wegetacji pozostawiają materię organiczną.

Zróżnicowany system korzeniowy sprzyja większej aktywności biologicznej. Organizmy glebowe uczestniczą w rozkładzie resztek roślinnych, przemianach składników pokarmowych, tworzeniu próchnicy i budowaniu struktury gruzełkowatej.

Procesy te nie zawsze są widoczne bezpośrednio na powierzchni pola, ale mają znaczenie dla żyzności stanowiska. Gleba zasiedlona przez różnorodne organizmy sprawniej przetwarza materię organiczną i może lepiej wykorzystywać składniki zgromadzone w resztkach pożniwnych.

Rośliny strączkowe mogą ograniczać zapotrzebowanie na azot

Gatunki strączkowe, współpracując z bakteriami brodawkowymi, mają zdolność wiązania azotu atmosferycznego. Część tego składnika zostaje zgromadzona w ich biomasie i może trafić do gleby po rozkładzie resztek roślinnych.

Efektywność tego procesu zależy jednak od terminu siewu, temperatury, wilgotności, odczynu gleby oraz prawidłowego rozwoju roślin. Zbyt późno wysiane strączkowe mogą nie zdążyć wytworzyć odpowiednio dużej masy i systemu korzeniowego.

Ich udział w mieszankach może mieć szczególne znaczenie przy wysokich cenach nawozów. Nie oznacza to jednak całkowitego zastąpienia nawożenia mineralnego. Ilość azotu dostępnego dla rośliny następczej zależy od wielkości biomasy, sposobu jej zagospodarowania oraz przebiegu mineralizacji.

Wczesne zbiory otwierają możliwość produkcji paszy

Długi okres pomiędzy zbiorem przedplonu a nadejściem chłodów może zostać wykorzystany również do produkcji dodatkowej masy paszowej. Warunkiem jest szybkie wykonanie siewu oraz dobór gatunków charakteryzujących się intensywnym początkowym wzrostem.

Mieszanki przeznaczone na paszę powinny być komponowane inaczej niż rośliny okrywowe pełniące wyłącznie funkcję glebochronną. Znaczenie ma wartość pokarmowa, tempo przyrostu biomasy, możliwość zbioru oraz bezpieczeństwo żywienia zwierząt.

Połączenie gatunków trawiastych i strączkowych może dostarczyć wartościowej zielonej masy, a jednocześnie wprowadzić azot do obiegu gospodarstwa. Termin zbioru należy ustalić tak, aby uzyskać odpowiedni plon, nie dopuszczając jednocześnie do nadmiernego zdrewnienia roślin i spadku jakości paszy.

Dobrze zaplanowana uprawa roślin okrywowych zaczyna się już podczas zbioru przedplonu. Równomiernie rozłożona słoma, ograniczenie samosiewów, szybki siew, adekwatna norma nasion i ochrona gleby przed zagęszczeniem tworzą warunki, w których mieszanka może prawidłowo się rozwinąć i spełnić swoje zadanie.