Susza w uprawie traw i roślin pastewnych. Dlaczego nie są objęte monitoringiem?

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniosło się do postulatu rozszerzenia Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej o uprawy traw i roślin pastewnych. Stanowisko resortu jest odpowiedzią na pismo Zarządu KRIR, przygotowane na wniosek Warmińsko-Mazurskiej Izby Rolniczej. W wyjaśnieniach MRiRW wskazuje zarówno na podstawy prawne funkcjonowania systemu, jak i na bariery techniczne związane z objęciem nim kolejnych upraw.

Jak działa System Monitoringu Suszy Rolniczej

System Monitoringu Suszy Rolniczej został opracowany i jest prowadzony przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy. Funkcjonuje on na podstawie ustawy z 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.

Jak podkreśla Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, system bazuje na wieloletnich doświadczeniach IUNG-PIB w zakresie:

• modelowania plonów,
• analiz warunków pogodowych,
• oraz na unikatowej, ogólnopolskiej bazie danych glebowych, opisującej zróżnicowanie retencji wodnej gleb.

To połączenie danych meteorologicznych i glebowych pozwala określać realne zagrożenie suszą rolniczą na poziomie lokalnym.

Kluczowy wskaźnik: klimatyczny bilans wodny

Podstawą działania systemu jest klimatyczny bilans wodny (KBW), który określa niedobór wody dostępnej dla roślin. KBW obliczany jest jako różnica pomiędzy sumą opadów atmosferycznych a ewapotranspiracją potencjalną.

KBW wyrażany jest wzorem:
KBW = – (P – Ep)
gdzie:

• P – opady atmosferyczne,
• Ep – ewapotranspiracja potencjalna.

Im większa wartość KBW, tym większy deficyt wody w glebie i wyższe ryzyko wystąpienia suszy rolniczej.

Jakie uprawy są dziś objęte monitoringiem

Obecnie System Monitoringu Suszy Rolniczej obejmuje konkretne grupy roślin, dla których określono progi KBW. Są to m.in.:

• zboża ozime i jare,
• kukurydza (na ziarno i kiszonkę),
• rzepak i rzepik,
• ziemniaki i buraki cukrowe,
• warzywa gruntowe,
• drzewa i krzewy owocowe,
• truskawki,
• rośliny strączkowe,
• chmiel i tytoń.

Trawy i rośliny pastewne nie znalazły się dotychczas na tej liście, co – jak wyjaśnia resort – wynika z braku formalnie określonych progów KBW dla tych upraw.

Dlaczego trawy nie są monitorowane oddzielnie

MRiRW wskazuje, iż aby system mógł oficjalnie wykazywać zagrożenie suszą dla traw i konkretnych roślin pastewnych, konieczne jest wcześniejsze wyznaczenie progów klimatycznego bilansu wodnego charakterystycznych dla tych upraw. Takie wartości muszą zostać ustalone przed kolejnym sezonem wegetacyjnym i wprowadzone do obowiązujących przepisów.

Obecnie wykaz upraw i typów gleb, dla których określono wartości KBW, wynika z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2019 r. Bez jego zmiany nie ma podstaw prawnych do objęcia traw pełnym monitoringiem suszy.

Teledetekcja satelitarna ma zmienić system

Resort rolnictwa podkreśla, iż System Monitoringu Suszy Rolniczej jest stale rozwijany. realizowane są prace badawczo-rozwojowe nad wdrożeniem metod teledetekcji satelitarnej, opartych na danych o wysokiej i średniej rozdzielczości.

Nowe rozwiązania mają umożliwić:

• dokładniejsze śledzenie przebiegu wegetacji,
• ocenę wpływu suszy oraz innych czynników stresowych,
• lepsze szacowanie rzeczywistych strat plonów.

W dłuższej perspektywie może to otworzyć drogę do rozszerzenia monitoringu również na trawy i rośliny pastewne.

Jak zgłaszane są szkody w trawach

Ze względu na brak formalnego monitoringu traw, w publicznej aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą” uprawy te są w tej chwili mapowane razem z roślinami o zbliżonych wymaganiach wodno-glebowych. To rozwiązanie tymczasowe, które ma umożliwić rolnikom zgłaszanie strat, mimo braku osobnych progów KBW.

Co dalej z postulatami rolników

Stanowisko MRiRW jasno pokazuje, iż rozszerzenie systemu o trawy i rośliny pastewne nie jest wykluczone, ale wymaga:

• prac naukowych nad progami KBW,
• zmian w przepisach wykonawczych,
• oraz dostosowania narzędzi informatycznych.

Dla hodowców, dla których trwałe użytki zielone są podstawą produkcji, to temat najważniejszy – zwłaszcza w warunkach coraz częstszych i dotkliwszych susz.