1 godzina temu
W Krajowym rejestrze znajduje się w tej chwili kilkadziesiąt kreacji pszenżyta ozimego. Każda z nich została poddana szczegółowej ocenie w ramach doświadczeń PDO. Zebrane wyniki stanowią istotne wsparcie w doborze odmian na nadchodzący sezon.
Odmiany pszenżyta ozimego przez cały czas zajmują ponad milion hektarów
W latach 2000–2009 obserwowano dynamiczny progres w uprawie pszenżyta ozimego w Polsce. Areał wzrósł wówczas przez dekadę z około 600 tys. do blisko 1,3 mln ha. W kolejnych latach utrzymywał się on na poziomie około 1,0–1,3 mln ha. Od 2020 roku notuje się jednak systematyczny spadek. W tym sezonie pszenżyto ozime zajęło już tylko powierzchnię 1,06 mln ha.
Sytuacja nie musi być jednak związana z ograniczonym zainteresowaniem rolników. Zmiany mogą być bowiem podyktowane niepewną sytuacją rynkową. Nie należy też zapominać o dynamicznym postępie hodowlanym, który pozwala uzyskiwać coraz wyższe plony z mniejszego areału.
Pszenżyto ozime pozostaje – mimo spadku areału – jednym z najważniejszych zbóż ozimych w Polsce. Gatunek ustępuje jedynie pszenicy ozimej. Powierzchnia jego uprawy jest natomiast przez cały czas wyraźnie większa niż jęczmienia ozimego, choć ta przewaga w ostatnich latach systematycznie maleje.
Przeczytaj również: Ile siać pszenżyta na ha? Sprawdzone dawki wysiewu dla wysokich plonów
Odmiany pszenżyta ozimego mają plonować wysoko i stabilnie
Współczesna hodowla pszenżyta ozimego – zarówno w Polsce, jak i całej Unii Europejskiej – zmierza w kierunku uzyskania coraz bardziej wartościowych gospodarczo odmian. Nowe kreacje mają zapewniać wysoki i stabilny plon w zmieniających się warunkach klimatycznych. Dla hodowców istotna staje się jednak nie tylko maksymalna wysokość plonu, ale przede wszystkim jego powtarzalność w kolejnych latach.
Z praktycznego punktu widzenia ważne jest również optymalne dostosowanie odmiany do różnych stanowisk oraz technologii uprawy. Kreacje mają być przy tym coraz bardziej odporne na choroby czy wyleganie. Nie mniej ważna jest także poprawa zimotrwałości oraz jakości ziarna.
Nowe odmiany pszenżyta ozimego w 2026 roku
Producenci zbóż mają w tej chwili do wyboru 59 odmian pszenżyta ozimego wpisanych do Krajowego rejestru (KR). Wśród nich znajduje się pięć nowych kreacji, które wyróżniły się ponadprzeciętnie wysoką plennością, odpornością na porażenie przez patogeny grzybowe oraz dobrą zimotrwałością.
Trzy nowe pozycje pochodzą z polskich ośrodków hodowlanych – Burrito i Sanmarino (zachowujący Danko Hodowla Roślin) i Levito (Hodowla Roślin Strzelce). Dwie kolejne rejestracje – Domenico i Triattack – są odmianami zagranicznymi, dla których reprezentantem zachowującego są odpowiednio IGP Polska oraz Lemaire Deffontaines.
Pszenżyto ozime wykorzystuje tylko część potencjału plonowania
Polo to jedna z odmianowych propozycji Hodowli Roślin Smolice. Fot. M. PiśnyPorównanie średnich wyników plonowania uzyskanych w doświadczeniach PDO z poziomem plonów osiąganych w produkcji krajowej uwidacznia wyraźne dysproporcje. Świadczą one o niewykorzystanym potencjale plonotwórczym ocenianych odmian pszenżyta ozimego. W doświadczeniach PDO uzyskiwano zdecydowanie wyższe plony, mieszczące się w przedziale od 79,3 do 103,5 dt/ha. Oznacza to, iż potencjał plonowania odmian ujawniany w warunkach doświadczeń był znacznie większy niż plony osiągane w praktyce rolniczej, gdzie ich wysokość kształtowała się na poziomie od 42,5 do 47,2 dt/ha.
Relacja plonu uzyskiwanego w produkcji krajowej do plonu osiąganego w doświadczeniach PDO wynosiła od 43 do 54%. Najniższą wartość tego wskaźnika, wynoszącą 43%, odnotowano w 2023 roku, wówczas w doświadczeniach PDO uzyskano rekordowo wysokie plony. Z kolei najwyższy poziom relacji (54%) wystąpił w 2021 roku, mimo iż zarówno plony uzyskane w doświadczeniach, jak i w produkcji krajowej należały wówczas do najniższych w analizowanym okresie.
Uzyskane wyniki i ich wzajemne relacje wskazują zatem na istotną lukę pomiędzy potencjałem plonotwórczym odmian a ich rzeczywistym wykorzystaniem w warunkach produkcyjnych. Różnice te mogą świadczyć o znaczącym wpływie warunków prowadzenia uprawy i poziomu agrotechniki na możliwość pełnego wykorzystania potencjału odmian.
Plon pszenżyta ozimego w produkcji i doświadczeniach PDO w latach 2021–2025 [TABELA]
| 2025 | 95,9 | 47,2 | 49 |
| 2024 | 83,6 | 44,0 | 53 |
| 2023 | 103,5 | 44,8 | 43 |
| 2022 | 88,9 | 45,0 | 51 |
| 2021 | 79,3 | 42,5 | 54 |
Dane: GUS, ARiMR i COBORU.
Zimotrwałość pszenżyta ozimego a wysokość plonu
Stan roślin po zimie – oceniany w pięciu ostatnich latach – był na ogół bardzo dobry i mieścił się w zakresie od 8,2 do 8,6° w dziewięciostopniowej skali. Wyjątek stanowił rok 2021, w którym ocenę przezimowania określono na 7,4°. Uzyskane wyniki wskazują na korzystne warunki przezimowania roślin w większości analizowanych sezonów.
Najwyższą ocenę stanu roślin po zimie odnotowano w 2024 roku (8,6°), jednak uzyskany w tym sezonie plon wyniósł 83,6 dt z ha i był niższy niż w latach 2023 i 2025. Z kolei w 2023 roku, pomimo nieco niższej oceny przezimowania (8,2°), uzyskano najwyższy plon, wynoszący 103,5 dt z ha.
Wyniki te wskazują, iż wysokość plonu nie była determinowana wyłącznie stanem roślin po zimie, ale zależała również od warunków pogodowych oraz przebiegu wegetacji w okresie wiosenno-letnim.
Przeczytaj również: Termin siewu ma znaczenie? Kiedy siać zboża ozime?
Kiedy pszenżyto ozime się kłosi i osiąga dojrzałość?
Kłoszenie pszenżyta ozimego w analizowanych doświadczeniach przypadało między 13 a 29 maja, natomiast pełną dojrzałość roślin osiągano w okresie od 14 do 25 lipca. Zróżnicowanie terminów wystąpienia tych faz wskazuje na wpływ warunków pogodowych panujących w poszczególnych latach na tempo rozwoju roślin. W sezonie, w którym odnotowano wcześniejsze kłoszenie, rośliny również wcześniej osiągały dojrzałość (2024 r.). Natomiast opóźnienie kłoszenia wiązało się z późniejszym dojrzewaniem, jak obserwowano w 2021 roku.
Nie stwierdzono wyraźnej zależności między terminem kłoszenia a wysokością uzyskanego plonu. Najwyższy plon odnotowano w 2023 roku, mimo stosunkowo późnego terminu kłoszenia, natomiast najwcześniejsze kłoszenie w 2024 roku nie przełożyło się na uzyskanie wysokiego plonu. Wyniki te wskazują, iż wcześniejsze osiąganie kolejnych faz rozwojowych nie gwarantuje wyższego plonu, ponieważ jego ostateczna wysokość zależy również od warunków panujących w okresie nalewania i dojrzewania ziarna.
Stan roślin po zimie oraz terminy kłoszenia i dojrzewania [TABELA]
| 2025 | 8,5 | 18.05 | 24.07 |
| 2024 | 8,6 | 13.05 | 14.07 |
| 2023 | 8,2 | 23.05 | 23.07 |
| 2022 | 8,5 | 22.05 | 22.07 |
| 2021 | 7,4 | 29.05 | 25.07 |
Opracowanie na podstawie danych COBORU.
Najlepiej plonujące odmiany pszenżyta ozimego 2026
RGT Comebac to najnowsza i najwyżej plonująca odmiana pszenżyta ozimego w KR. Fot. M. PiśnyW zestawieniu PDO pszenżyta ozimego plon ziarna na przeciętnym poziomie agrotechniki (a1) kształtował się od 84,8 dt/ha do 103,0 dt/ha, natomiast na wysokim poziomie agrotechniki (a2) od 93,5 dt/ha do 112,7 dt/ha.
Najwyższe plony uzyskała odmiana RGT Comebac (a1 – 103,0 dt/ha, a2 – 112,7 dt/ha). Na drugim miejscu znalazła się natomiast kreacja Triattack (a1 – 101,4 dt/ha, a2 – 110,1 dt/ha). Odmiany te zostały wpisane do KR odpowiednio w 2025 i 2026 roku.
Odmiany pszenżyta ozimego odporne na choroby i wymarzanie
W doświadczeniach PDO analizuje się również wiele innych ważnych cech – ocenianych w skali 9-stopniowej. Pierwszą z nich jest zdrowotność roślin, która pozostaje jednym z istotnych kierunków hodowli nowych odmian. Szczególne znaczenie przypisuje się odporności na choroby grzybowe, między innymi takie jak mączniak prawdziwy zbóż i traw, rdza brunatna i żółta, septorioza liści czy fuzarioza kłosów.
Wysoką odpornością na mączniaka prawdziwego zbóż i traw cechowało się aż 15 odmian, wśród nich Burrito, Heroico, Sanmarino i Tributo. Nowo zarejestrowana odmiana Triattack wykazała się najwyższą odpornością na rdzę brunatną oraz choroby podstawy źdźbła. Dobrą lub dość dobrą odporność na rdzę żółtą wykazało 31 odmian. Odmiany Promiso i Sekret charakteryzowały się bardzo wysoką odpornością na rynchosporiozę. W przypadku septoriozy liści najbardziej wyróżniły się odmiany Belcanto, Sekret, Trapero i Tributo. Dużą odpornością na fuzariozę kłosów wyróżniała się odmiana Octavio.
Ocena zimotrwałości mieściła się w zakresie od 3 do 6° (im wyższa wartość, tym lepsza zimotrwałość). Szczególnie wyróżniły się pod tym względem dwie odmiany pochodzące z polskiej hodowli – Stelvio i Trapero. Większość odmian wykazała przeciętną odporność na porastanie ziarna. Najwyższą zawartość białka stwierdzono w ziarnie odmiany Trapero. Największą masę 1000 ziaren odnotowano dla odmiany Orinoko (54,1 g).
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Odmiany krótkosłome czy tradycyjne – które wybrać?
W praktyce rolniczej odmiany pszenżyta ozimego przez cały czas często dzieli się na krótkosłome oraz tradycyjne – określane również jako długosłome. Podział ten jest powszechnie używany przez rolników, hodowców i firmy nasienne. Wynika z różnic w wysokości roślin i ułatwia praktyczną ocenę przydatności odmiany do określonej technologii uprawy.
Należy jednak zaznaczyć, iż COBORU nie stosuje w tej chwili formalnego podziału odmian na krótkosłome i długosłome. W oficjalnych wynikach podawana jest przede wszystkim wysokość roślin wyrażona w centymetrach. Najniższe odmiany to Porto oraz SU Klaus (99 cm), a najwyższe – Tinos (129 cm), Trimobe, (125 cm) i Tiesto (124 cm). Najlepszą odpornością na wyleganie wyróżniły się natomiast odmiany Ambasador, Metro i Tadeus.
Metro należy do odmian o najwyższej odporności na wyleganie. Fot. M. Piśny
Heroico to odmiana wyróżniona Złotym Medalem targów Polagra Premiery 2024. Fot. M. PiśnyNajpopularniejsze odmiany pszenżyta ozimego w Polsce
Istotnym uzupełnieniem charakterystyki odmian pszenżyta ozimego jest analiza produkcji materiału siewnego. O tym, które odmiany są rzeczywiście wykorzystywane w praktyce rolniczej, świadczy między innymi powierzchnia plantacji nasiennych oraz udział poszczególnych odmian w ich ogólnej powierzchni.
Według danych Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w roku 2025 powierzchnia kwalifikowanych plantacji nasiennych wyniosła 11,3 tys. ha i była nieco niższa niż w latach poprzednich. Odmianami o największym udziale w strukturze zasiewów plantacji nasiennych były: Tadeus (19,3%), Tributo (12,9%), Belcanto (6,4%), Fanfaro (5,9%), SU Atletus (5,5%).
Tributo jest odmianą rekomendowaną do uprawy we wszystkich województwach. Fot. M. Piśny
Tadeus to najpopularniejsza odmiana pszenżyta ozimego w Polsce. Fot. M. PiśnyLista odmian zalecanych pszenżyta ozimego na 2026 rok [TABELA]
Przy wyborze odmiany pszenżyta ozimego warto kierować się nie tylko wynikami plonowania, ale również rekomendacjami dla województw zawartymi na Liście odmian zalecanych. Pozwala to lepiej dopasować odmianę do lokalnych warunków i zwiększyć szanse na uzyskanie stabilnego, wysokiego plonu.
W 2026 roku na Liście odmian zalecanych pszenżyta ozimego znalazło się 19 odmian. Najszersze rekomendacje otrzymały: Tributo, zalecana w 16 województwach, SU Atletus – w 15, Medalion i Metro – w 12 oraz Heroico – w 10 województwach.
| 2024 | 89,9 | 100,1 | 4,5 | 4 | 4 | 6 | 6 | 5 | 5 | 4 | 6 | 50,5 | 103 | 7 | 5 | 6 | 5 |
| 2016 | 87,2 | 96,3 | 5,5 | 5 | 6 | 5 | 4 | 5 | 5 | 6 | 5 | 47,9 | 121 | 4 | 6 | 5 | 5 |
| 2018 | 89,0 | 97,9 | 5,5 | 5 | 4 | 5 | 6 | 5 | 6 | 5 | 5 | 46,7 | 113 | 5 | 5 | 6 | 5 |
| 2026 | 94,7 | 103,6 | 5 | 6 | 6 | 4 | – | 5 | 5 | 5 | – | 49,6 | 116 | 6 | 5 | 6 | 4 |
| 2017 | 86,4 | 95,3 | 5 | 5 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 52,5 | 110 | 6 | 5 | 7 | 6 |
| 2024 | 96,4 | 106,2 | 5 | 6 | 6 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 6 | 48,0 | 112 | 5 | 5 | 6 | 5 |
| 2020 | 86,5 | 96,8 | 4,5 | 5 | 4 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 6 | 45,0 | 104 | 6 | 5 | 5 | 6 |
| 2024 | 90,7 | 100,5 | 5,5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 46,4 | 102 | 5 | 5 | 6 | 4 |
| 2019 | 86,8 | 96,2 | 5,5 | 5 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 41,8 | 102 | 3 | 6 | 4 | 5 |
| 2026 | 96,1 | 103,6 | 4,5 | 6 | 6 | 6 | – | 5 | 5 | 4 | – | 50,3 | 110 | 6 | 5 | 7 | 5 |
| 2023 | 92,3 | 102,4 | 5,5 | 5 | 6 | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | 5 | 47,5 | 107 | 5 | 5 | 7 | 5 |
| 2023 | 95,6 | 103,3 | 4,5 | 5 | 6 | 6 | 6 | 4 | 5 | 6 | 5 | 51,8 | 108 | 6 | 5 | 4 | 3 |
| 2016 | 87,7 | 97,9 | 5,5 | 5 | 3 | 5 | 6 | 5 | 5 | 6 | 5 | 49,8 | 102 | 4 | 6 | 4 | 5 |
| 2026 | 94,6 | 102,1 | 5 | 6 | 5 | 5 | – | 5 | 5 | 4 | – | 49,9 | 102 | 6 | 5 | 7 | 5 |
| 2015 | 88,5 | 100,6 | 5 | 5 | 4 | 3 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 48,1 | 109 | 4 | 5 | 4 | 5 |
| 2020 | 93,5 | 101,8 | 5 | 5 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 5 | 50,3 | 114 | 5 | 6 | 6 | 5 |
| 2014 | 88,8 | 97,3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 3 | 46,1 | 110 | 5 | 5 | 5 | 6 |
| 2022 | 95,4 | 103,2 | 5,5 | 5 | 6 | 5 | 4 | 5 | 5 | 5 | 6 | 45,8 | 106 | 7 | 5 | 4 | 3 |
| 2023 | 90,8 | 99,9 | 5 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 46,1 | 113 | 5 | 5 | 7 | 6 |
| 2017 | 85,9 | 94,8 | 5 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 6 | 7 | 44,4 | 107 | 6 | 5 | 5 | 5 |
| 2017 | 85,6 | 97,2 | 5,5 | 5 | 5 | 5 | 3 | 5 | 5 | 6 | 5 | 54,1 | 107 | 5 | 5 | 5 | 5 |
| 2021 | 91,5 | 99,0 | 5 | 5 | 5 | 5 | 6 | 5 | 5 | 6 | 5 | 48,0 | 107 | 3 | 5 | 3 | 6 |
| 2023 | 89,8 | 98,7 | 5 | 5 | 4 | 5 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 47,2 | 115 | 4 | 5 | 7 | 4 |
| 2017 | 86,5 | 97,0 | 5,5 | 4 | 5 | 6 | 5 | 4 | 5 | 6 | 4 | 45,7 | 99 | 5 | 5 | 4 | 6 |
| 2022 | 84,8 | 93,6 | 5 | 4 | 3 | 5 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 44,6 | 104 | 5 | 5 | 5 | 6 |
| 2024 | 98,5 | 108,5 | 3,5 | 5 | 4 | 5 | 6 | 6 | 5 | 6 | 5 | 47,4 | 115 | 5 | 5 | 4 | 3 |
| 2025 | 95,0 | 105,1 | 5,5 | 6 | 6 | 5 | – | 5 | 5 | 4 | 3 | 47,5 | 120 | 4 | 5 | 5 | 4 |
| 2025 | 103,0 | 112,7 | 4 | 5 | 5 | 6 | – | 5 | 5 | 5 | 6 | 48,3 | 115 | 4 | 4 | 4 | 5 |
| 2025 | 97,1 | 104,4 | 3,5 | 6 | 6 | 6 | – | 5 | 6 | 7 | 6 | 51,4 | 114 | 4 | 4 | 7 | 4 |
| 2026 | 95,5 | 102,2 | 5 | 6 | 6 | 6 | – | 4 | 5 | 4 | – | 50,0 | 108 | 5 | 5 | 5 | 4 |
| 2016 | 86,5 | 93,5 | 5,5 | 5 | 5 | 6 | 6 | 6 | 6 | 5 | 5 | 43,2 | 111 | 6 | 6 | 7 | 5 |
| 2021 | 89,0 | 99,0 | 6 | 5 | 4 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 50,2 | 109 | 3 | 5 | 4 | 6 |
| 2021 | 94,0 | 103,6 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 50,7 | 107 | 6 | 5 | 5 | 5 |
| 2022 | 89,6 | 100,7 | 4,5 | 4 | 5 | 2 | 4 | 5 | 5 | 4 | 5 | 49,3 | 106 | 4 | 5 | 3 | 5 |
| 2022 | 92,9 | 101,1 | 4,5 | 5 | 5 | 5 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 47,6 | 99 | 6 | 5 | 3 | 4 |
| 2023 | 92,4 | 102,9 | 3 | 5 | 4 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 49,2 | 109 | 6 | 5 | 7 | 5 |
| 2019 | 90,7 | 102,3 | 5 | 5 | 4 | 3 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 51,9 | 116 | 5 | 5 | 6 | 5 |
| 2017 | 87,7 | 98,0 | 5 | 5 | 4 | 3 | 3 | 5 | 4 | 4 | 5 | 48,7 | 101 | 7 | 5 | 6 | 5 |
| 2016 | 88,1 | 97,3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 41,8 | 106 | 5 | 5 | 3 | 6 |
| 2023 | 91,1 | 102,0 | 5 | 5 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 6 | 5 | 47,7 | 124 | 5 | 5 | 7 | 4 |
| 2024 | 90,8 | 101,8 | 4,5 | 5 | 5 | 4 | 6 | 5 | 5 | 5 | 6 | 47,0 | 129 | 4 | 5 | 6 | 6 |
| 2018 | 86,8 | 96,4 | 5 | 5 | 6 | 5 | 3 | 5 | 5 | 4 | 3 | 43,2 | 104 | 5 | 5 | 6 | 5 |
| 2015 | 88,2 | 95,8 | 6 | 5 | 5 | 5 | 6 | 5 | 6 | 4 | 4 | 43,4 | 114 | 5 | 5 | 9 | 5 |
| 2026 | 101,4 | 110,1 | 4 | 7 | 6 | 7 | – | 5 | 5 | 6 | – | 49,9 | 122 | 5 | 5 | 5 | 5 |
| 2022 | 96,2 | 104,1 | 5 | 5 | 6 | 6 | 6 | 5 | 6 | 5 | 6 | 50,4 | 110 | 3 | 5 | 3 | 5 |
| 2025 | 97,3 | 106,4 | 3 | 4 | 5 | 6 | – | 5 | 5 | 6 | 6 | 49,1 | 125 | 4 | 5 | 5 | 5 |
| – | 89,0 | 101,4 | 3,5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 4 | 5 | 5 | 45,7 | – | – | – | – | – |
| – | 93,7 | 104,5 | 4,5 | 5 | 3 | 4 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 46,3 | – | – | – | – | – |
Plon ziarna: a1 – przeciętny poziom agrotechniki (bez ochrony); a2 – wysoki poziom agrotechniki (zwiększone o 40 kg/ha nawożenie azotowe, dolistne preparaty wieloskładnikowe, ochrona przed chorobami i wyleganiem); skala 9° – wyższe stopnie oznaczają korzystniejszą ocenę; „–” – brak danych; CCA – odmiana ze Wspólnotowego katalogu odmian roślin rolniczych.
Zboża – uprawa, siew, ochrona, zbiór, przechowywanie
Atlas Zboża – chwasty, choroby, szkodniki, niedobory
Prenumerata magazynu Agro Profil
