Wiosenny głód azotu na plantacjach ozimin – jak zapewnić optymalne odżywienie roślin bez zwiększania dawek nawozów mineralnych

W tym sezonie początek jesiennej wegetacji był wyjątkowo trudny dla upraw ozimych. W wielu rejonach Polski rozpoczął się głębokim deficytem wody, a w innych lokalnym zalaniem. W tych warunkach siewy opóźniły się a wschody były słabe i nierówne. Warunki pogodowe w październiku i listopadzie też nie rozpieszczały rolników. Niskie temperatury i dalsze ulewy spowolniły dalszy rozwój ozimin i wydłużyły zbiory kukurydzy i buraka cukrowego. Na wielu plantacjach rośliny nie zdążyły wykształcić jesienią silnego systemu korzeniowego i odpowiednio się zahartować, a wysiane po późno schodzących przedplonach weszły w okres zimowego spoczynku w fazie szpilkowania. Dodatkowo zima zaskakuje dużymi spadkami temperatury poniżej -20^oC i brakiem, w wielu rejonach Polski, okrywy śnieżnej. Skutki powrotu „typowych” warunków pogodowych będziemy mogli realnie ocenić dopiero na wiosnę, po ruszeniu wegetacji.

Wiosenny głód azotu na plantacjach ozimin – jak zapewnić optymalne odżywienie roślin bez zwiększania dawek nawozów mineralnych

Najważniejszy składnik plonotwórczy w wiosennym nawożeniu ozimin

Jak wiadomo azot jest najbardziej plonotwórczym składnikiem, który decyduje o wykorzystaniu potencjału plonowania ozimin. Odpowiada on za tempo regeneracji po zimie, intensywność krzewienia (w zbożach), rozwój pędów bocznych (w rzepaku), powierzchnię aparatu asymilacyjnego oraz efektywność fotosyntezy. Niedostateczne zaopatrzenie roślin w azot w tym okresie skutkuje trwałą redukcją potencjału plonowania, której nie można w pełni zrekompensować późniejszym nawożeniem. Z punktu widzenia fizjologii roślin szczególnie istotna jest synchronizacja dostępności azotu z fazami największego zapotrzebowania, przypadającymi na krzewienie i strzelanie w źdźbło w zbożach oraz intensywny wzrost pędu głównego i rozgałęzień bocznych w rzepaku. Dlatego to właśnie azot musi czekać na roślinę a nie odwrotnie.

Ograniczenia dostępności azotu w glebie wiosną

W praktyce polowej coraz częściej obserwuje się zjawisko ograniczonej dostępności azotu w glebie wiosną, mimo zastosowania pełnych dawek nawozów mineralnych. Wynika to z kilku nakładających się czynników:

• niedostatecznej ilości opadów po aplikacji nawozów, co ogranicza przemieszczanie azotu w glebie,
• niskiej temperatury gleby, spowalniającej aktywność systemu korzeniowego i pobieranie składników pokarmowych,
• słabo rozwiniętego/uszkodzonego systemu korzeniowego po zimie, szczególnie na plantacjach zakładanych późną jesienią,
• strat azotu wynikających z ulatniania, wymywania lub czasowego unieruchomienia w glebie.

W efekcie spora część zastosowanego azotu mineralnego nie jest efektywnie wykorzystywana przez rośliny, a w okresach najwyższego zapotrzebowania uprawy cierpią na niedobór tego składnika.

W takich warunkach zwiększanie dawek nawożenia jedynie podnosi koszty i ryzyko strat.

Azot dostępny dla roślin niezależnie od warunków glebowych i pogodowych

Efektywna strategia nawożenia polega na dostarczaniu azotu:

• w odpowiedniej fazie wzrostu,
• w formie dostępnej dla roślin,
• niezależnie od ograniczeń glebowych i pogodowych.

Dlatego coraz większą rolę w agrotechnice odgrywają rozwiązania biologiczne, które wspierają nawożenie mineralne i poprawiają odżywienie roślin azotem.

Azot uwalniany wewnątrz rośliny

Polecanym rozwiązaniem jest mikrobiologiczny produkt BlueN – zawierający szczep bakterii Methylobacterium symbioticum SB23. Po aplikacji nalistnej mikroorganizmy wnikają do rośliny przez otwarte aparaty szparkowe i gwałtownie ją kolonizują. Są transportowane do nowych przyrostów wraz z metabolitami fotosyntezy i utrzymują stabilną populację w całym okresie wegetacji. Bakterie wiążą azot z powietrza (N₂) i dzięki enzymowi – nitrogenazie, redukują go do formy amonowej (NH₄⁺).

Znaczenie formy azotu dla metabolizmu roślin

Azot udostępniany przez bakterie w formie amonowej jest natychmiast wykorzystywany do syntezy aminokwasów stanowiących podstawę budowy białek strukturalnych i enzymatycznych. W przeciwieństwie do azotu azotanowego nie wymaga on przemian chemicznych w roślinie, co zmniejsza obciążenie energetyczne metabolizmu i sprzyja utrzymaniu intensywności fotosyntezy, także w warunkach stresowych. W praktyce przekłada się to na lepszą kondycję roślin w okresach ograniczonej dostępności azotu glebowego i ma szczególne znaczenie dla szybkiej regeneracji roślin po zimie.

Rola mikroelementów – żelazo i molibden

Wydajność przemian azotu przy udziale nitrogenazy jest ściśle uzależniona od dostępności żelaza (Fe) i molibdenu (Mo), które wchodzą w skład centrum aktywnego enzymu. Z tego względu zalecamy łączny zabieg produktu BlueN z kofaktorem żelazowo-molibdenowym (Cropvit FeMo).

Dlaczego warto zastosować właśnie BlueN?

• Dostarcza azot bezpośrednio do wnętrza liści, przez cały okres wegetacji.
• Działa niezależnie od warunków pogodowych czy braku odpowiedniej ilości opadów – niezbędnych do rozpuszczenia i przemieszczenia nawozów mineralnych w glebie.
• Zapewnia optymalne odżywienie roślin azotem w kluczowych fazach rozwojowych.

• Redukuje ryzyko zasolenia gleby i toksycznego wpływu jonów amonowych na rośliny, w warunkach niedoboru wody.
• Dostarcza azot dla roślin bez dodatkowych nakładów energetycznych.
• Pozwala na utrzymanie potencjału plonotwórczego roślin również przy ograniczonej dostępności azotu w glebie.

BlueN – numer jeden w Europie pod względem liczby przeprowadzonych badań. Skuteczność działania została potwierdzona przez państwowe jednostki badawcze zarówno w kraju jak i zagranicą.

Z doświadczeń przeprowadzonych w polskich Instytutach Badawczych, w latach 2022-2025 wynika, iż ekwiwalent azotu dostarczany roślinom przez BlueN wyniósł średnio:

• 55 kg/ha N w uprawie rzepaku,
• 54 kg/ha N w uprawie zbóż

W sezonie 2024/2025 zrealizowano serię doświadczeń ścisłych w pszenicy ozimej oraz rzepaku ozimym, w różnych regionach Polski. Skuteczność produktu oceniano porównując plonowanie upraw na kontroli i po aplikacji BlueN (łącznie z Cropvit FeMo, w fazie BBCH 31–32), przy jednakowym poziomie nawożenia mineralnego azotem badanych obiektów.

Wyniki doświadczeń ścisłych w okresie 2024/2025, pszenica ozima.

Wyk. 1. Pszenica ZDOO Lisewo/142 kg N/ha Wyk. 2. Pszenica ZDOO Masłowice/102 kg N/ha

Doświadczenia ścisłe przeprowadzono m. in. w ZDOO Lisewo (woj. pomorskie) oraz w ZDOO Masłowice (woj. łódzkie). W obu przypadkach uzyskano duży wzrost plonu pszenicy ozimej, o 1,54 t/ha (ZDOO Lisewo) i 1,01 t/ha (ZDOO Masłowice), w porównaniu do kontroli.

Wyniki doświadczeń ścisłych w okresie 2024/2025, rzepak ozimy.

Wyk. 3. Rzepak UWM Olsztyn/ 180 kg N/ha Wyk. 4. Rzepak UP Poznań/120 kg N/ha

Natomiast w doświadczeniach ścisłych przeprowadzonych na UWM Olsztyn (woj. warmińsko-mazurskie) oraz na UP Poznań (woj. wielkopolskie), potwierdzono wzrost plonu rzepaku ozimego w pierwszej lokalizacji o 0,48 t/ha (11,5%) i 0,39 t/ha w drugiej (12,5%), w stosunku do poletek kontrolnych.

Wyniki badań potwierdzają, iż aplikacja produktu mikrobiologicznego BlueN jest najskuteczniejszym rozwiązaniem w technologii nawożenia ozimin, uzupełniającym bilans azotu mineralnego.