Na początku 2026 roku sytuacja finansów publicznych w Polsce budzi coraz większe zainteresowanie ekonomistów i opinii publicznej. Najnowsze dane Ministerstwa Finansów wskazują, iż poziom zadłużenia państwa osiągnął granicę wyznaczoną przez Konstytucję RP, a według części analiz mógł ją już przekroczyć.
Dług publiczny niemal na poziomie 60% PKB
Z informacji opublikowanych 31 marca wynika, iż na koniec 2025 roku dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł 2 335,2 mld zł, co odpowiadało 59,97% produktu krajowego brutto. W praktyce oznacza to osiągnięcie konstytucyjnego progu 60% PKB już pod koniec ubiegłego roku.
Dane kwartalne pokazują skalę przyrostu zobowiązań. W samym IV kwartale 2025 roku dług zwiększył się o 113,4 mld zł (5,1%), natomiast w całym roku wzrósł o 322,5 mld zł, czyli o 16% rok do roku. Jeszcze szybciej rosło zadłużenie Skarbu Państwa – o 302,1 mld zł w skali roku.
Styczeń przyniósł dalszy wzrost
Dodatkowe dane za styczeń wskazują, iż dług Skarbu Państwa zwiększył się o kolejne 46,38 mld zł, osiągając niemal 2 biliony złotych. To sugeruje, iż już na początku 2026 roku łączny dług publiczny przekroczył konstytucyjny limit.
Mechanizmy omijania limitu zadłużenia
Zgodnie z zapisami Konstytucji RP przekroczenie progu 60% PKB powinno skutkować koniecznością przedstawienia budżetu bez deficytu. W praktyce oznaczałoby to znaczące ograniczenie wydatków publicznych lub podwyżki podatków – rozwiązania trudne do wdrożenia politycznie.
W rzeczywistości takie działania nie są podejmowane. Wynika to z konstrukcji przepisów, które pozwalają wyłączyć z oficjalnego „państwowego długu publicznego” część zobowiązań znajdujących się poza budżetem centralnym.
Dług ukryty w funduszach
Na koniec 2025 roku zadłużenie w funduszach pozabudżetowych wynosiło 421,6 mld zł. W tej kwocie znalazły się m.in.:
- 208,3 mld zł w Funduszu Przeciwdziałania COVID-19,
- 80,9 mld zł w Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych,
- 70,4 mld zł w Krajowym Funduszu Drogowym.
Tego rodzaju mechanizmy są stosowane w Polsce od lat i pozwalają formalnie utrzymać wskaźniki zadłużenia poniżej limitów konstytucyjnych, mimo iż rzeczywiste zobowiązania państwa są znacznie wyższe.
Polska na ścieżce rosnącego zadłużenia
Prognozy rządowe wskazują, iż w najbliższych latach relacja długu do PKB będzie dalej rosła. Do 2029 roku może ona przekroczyć 75%. Jednocześnie oficjalny „państwowy dług publiczny” ma pozostawać tuż poniżej 60% PKB, co oznacza dalsze zwiększanie zobowiązań poza budżetem.
Równocześnie deficyt sektora finansów publicznych utrzymuje się na wysokim poziomie – powyżej 6% PKB, czyli ponad dwukrotnie więcej niż dopuszczają unijne kryteria z Maastricht.
Rosną koszty obsługi długu
Coraz większym obciążeniem dla budżetu stają się koszty obsługi zadłużenia. W 2026 roku mają one wynieść około 90 mld zł, a do końca dekady wzrosnąć choćby do 130 mld zł rocznie.
Wzrost rentowności obligacji skarbowych dodatkowo komplikuje sytuację. W marcu rentowność 10-letnich papierów wzrosła z 4,9% do blisko 6%, co zmusiło Ministerstwo Finansów do ograniczenia emisji długu.
Kluczowe miesiące dla rynku
Najbliższe miesiące będą istotnym testem dla polskich finansów publicznych. Zgodnie z ustawą budżetową na 2026 rok rząd planuje emisję obligacji o wartości 688 mld zł. Warunki, na jakich uda się pozyskać te środki, będą zależały od sytuacji rynkowej oraz zaufania inwestorów.
Wnioski
Polska znajduje się w momencie, w którym formalne wskaźniki zadłużenia przestają oddawać rzeczywistą skalę zobowiązań państwa. Choć obowiązujące przepisy pozwalają utrzymać dług publiczny poniżej konstytucyjnego limitu, rosnące koszty obsługi oraz zależność od finansowania zewnętrznego mogą w najbliższych latach stać się istotnym wyzwaniem dla stabilności finansów publicznych.
