Cyfrowa rewolucja tylko na papierze? Rolnicy utknęli między systemem a urzędem

Miała być realna ulga dla producentów trzody chlewnej i koniec biegania z papierami do urzędów. W praktyce – jak mówią sami rolnicy – kilka się zmieniło. Nowy system elektroniczny, który miał uprościć procedury związane z przemieszczaniem świń, działa… ale tylko teoretycznie.

Cyfrowa rewolucja tylko na papierze? Rolnicy utknęli między systemem a urzędem

Choć Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) przygotowała rozwiązanie, a przepisy weszły w życie, to w terenie pojawiła się bariera, której nikt nie przewidział – brak gotowości administracji weterynaryjnej.

Nowe przepisy, stare problemy

W drugiej połowie marca uruchomiono możliwość cyfrowego zgłaszania zamiaru przemieszczenia trzody chlewnej przez system IRZplus. Zgodnie z założeniami rolnik miał uniknąć wizyt w Powiatowej Inspekcji Weterynarii i całej papierowej procedury.

– „Zamysłem było ograniczenie biurokracji związanej z występowaniem do Powiatowej Inspekcji Weterynarii o fizyczne świadectwa zdrowia przed sprzedażą. Zamiast tego rolnik miał elektronicznie, co najmniej 4 dni przed sprzedażą, zawiadamiać PIW o tym fakcie. W ciągu 48 miał godzin otrzymać odpowiedź z PIW odnośnie do zgody na przemieszczenie lub jej odmowie. Taka zgoda dostawałaby dedykowany numer, który jest równoznaczny z tradycyjnym numerem świadectwa” – tłumaczy Alan Cholewczyński, doradca ds. Elvio.

Na papierze wszystko się zgadza: mniej formalności, szybsze decyzje, większa przewidywalność dla gospodarstw. Problem w tym, iż rzeczywistość gwałtownie zweryfikowała te założenia.

System działa… ale tylko po jednej stronie

Technicznie wszystko jest gotowe. Rolnicy mogą składać zgłoszenia przez IRZplus, a choćby korzystać z integracji z oprogramowaniem do zarządzania gospodarstwem.

Jednak najważniejsze ogniwo – Powiatowe Inspekcje Weterynarii – w wielu przypadkach nie odpowiadają na zgłoszenia.

– „System jest gotowy, rolnicy chcieliby z niego korzystać, ale nie są w stanie tego zrobić, dopóki Powiatowa Inspekcja Weterynarii nie dostosuje się do nowego rozwiązania” – komentuje Alan Cholewczyński.

Jeszcze bardziej wymowna jest relacja jednego z rolników:

– „Jeden z naszych klientów, który próbował działać przez nowy system, po złożeniu dokumentów w IRZplus, dostał telefon z PIW, czy może przyjść tradycyjnie po świadectwo. Powiedziano mu, iż PIW nie jest gotowe na to działanie i nie wie jak to obsługiwać. Ze strony PIW usłyszał: ‘jeżeli Pan nam wytłumaczy, jak to robić, to będziemy robić’” – relacjonuje ekspert.

To pokazuje skalę problemu: cyfryzacja ruszyła, ale bez przygotowania całego systemu.

Brak informacji i chaos organizacyjny

Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, iż wielu rolników choćby nie wie o nowej możliwości. Na stronach części inspektoratów próżno szukać informacji o procedurze elektronicznej.

– „Mamy u nas klientów, którzy chcieliby z tego korzystać, gotowy jest system IRZplus, a także nasz program Elvio, przez który rolnicy również mogą zgłaszać zamiar przemieszczeń, ale niestety druga strona, czyli Powiatowe Inspektoraty Weterynarii nie są przygotowane do tego rozwiązania” – mówi Cholewczyński.

W efekcie rolnicy przez cały czas działają „po staremu”, a cyfrowa ścieżka pozostaje martwa.

Nie wszędzie skorzystasz – ograniczenia ASF

Nawet gdyby system działał bez zarzutu, nie każdy rolnik mógłby z niego skorzystać. Nowa procedura obejmuje wyłącznie tzw. strefy białe, czyli obszary wolne od ograniczeń związanych z ASF.

W strefach objętych restrykcjami – zarówno tam, gdzie wykryto wirusa, jak i w strefach ochronnych – przez cały czas obowiązuje pełna procedura papierowa, wraz z badaniem klinicznym zwierząt.

To oznacza, iż duża część producentów trzody w Polsce przez cały czas pozostaje poza systemem cyfrowym.

Cyfryzacja bez wdrożenia to fikcja

Eksperci nie mają wątpliwości: problemem nie jest technologia, ale brak spójnego wdrożenia.

– „Kluczowym wyzwaniem na ten moment nie jest sama technologia, która w obszarach wolnych od ASF już funkcjonuje, ale ujednolicenie standardów obsługi po stronie administracji oraz jasna komunikacja zasad wdrożenia. Aby potencjał cyfryzacji został w pełni wykorzystany, niezbędne jest wsparcie informacyjne oraz organizacyjne zarówno dla rolników, jak i urzędników, tak by deklarowane w przepisach udogodnienia stały się realnym i powszechnym ułatwieniem” – kończy ekspert.

Rolnicy znów między młotem a kowadłem

Z perspektywy gospodarstw sytuacja jest jasna: zamiast uproszczeń pojawiła się kolejna niepewność. Rolnik nie wie, czy urząd odpowie elektronicznie, czy i tak będzie musiał jechać po papier.