Dopłaty zagrożone? Nowy budżet UE uderzy w polskie gospodarstwa

W Brukseli ważą się dziś decyzje, które zdecydują o przyszłości europejskiego rolnictwa na kolejne lata. Nowa perspektywa budżetowa UE na lata 2028–2034 może przynieść nie tylko cięcia finansowe, ale też fundamentalną zmianę zasad wypłaty środków. Dla rolników oznacza to jedno: większą niepewność i ostrzejszą walkę o pieniądze.

Mniej pieniędzy, więcej warunków. Rolnicy wchodzą w najtrudniejszą negocjację dekady

Budżet dla rolnictwa pod presją – 100 miliardów mniej

Największe emocje budzi planowany budżet Wspólnej Polityki Rolnej. Według obecnych propozycji ma on wynieść około 300 mld euro, czyli aż o 100 mld euro mniej niż w obecnej perspektywie.

To sygnał alarmowy dla całego sektora. Mniejsze środki oznaczają ograniczone możliwości wsparcia – zarówno dla produkcji, jak i inwestycji w gospodarstwach.

Jednocześnie rząd przekonuje, iż Polska może wyjść z tych negocjacji obronną ręką.

– Mamy szansę na największy budżet rolny. Szacowałem to na 42-43, ale po tych ostatnich informacjach to może być choćby 48-49 miliardów euro. Absolutny rekord – mówi Władysław Kosiniak-Kamysz.

Dopłaty zostaną, ale rozwój w niepewności

Z planowanych środków około 24 mld euro ma trafić na dopłaty bezpośrednie – czyli fundament dochodów wielu gospodarstw.

Problem zaczyna się jednak przy drugim filarze WPR, czyli rozwoju obszarów wiejskich. Komisja Europejska chce, aby część tych pieniędzy została przeniesiona do Funduszu Spójności.

W praktyce oznacza to rewolucję.

– Rolnicy, jak będą chcieli poszukiwać pieniędzy na rozwój gospodarstw, to będą konkurować w ramach tego samego funduszu z tymi, którzy będą chcieli pieniędzy na autostrady, na komunikację w wielkich miastach, na metro warszawskie – tłumaczy Janusz Wojciechowski.

To oznacza, iż rolnictwo przestaje być uprzywilejowanym beneficjentem, a zaczyna rywalizować z wielkimi projektami infrastrukturalnymi.

Jedna pula pieniędzy, wielu chętnych

Nowa koncepcja tzw. „wspólnej koperty” budżetowej może zmienić zasady gry. Rolnicy będą musieli konkurować o środki nie tylko między sobą, ale także z innymi sektorami gospodarki.

W tej rywalizacji – jak wskazują przedstawiciele samorządu rolniczego – mogą być na słabszej pozycji.

– Rolnicy nie mają takiej siły przebicia ani przekazu. To firmy, które działają w różnych branżach, mają swoich prawników czy adwokatów, którzy o te wnioski potrafią lepiej aplikować – podkreśla Łukasz Pergoł.

To oznacza realne ryzyko, iż część środków, które dziś trafiają na wieś, w przyszłości zostanie przejęta przez inne sektory.

Mechanizm warunkowości – polityka wchodzi do rolnictwa

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów planowanych zmian jest rozszerzenie tzw. mechanizmu warunkowości.

Jeśli propozycje Komisji Europejskiej wejdą w życie, wypłata środków dla państw członkowskich może być uzależniona od spełnienia określonych kryteriów politycznych.

– Od 2028 roku to się zmieni i już będzie można szantażować Polskę: „Nie dostaniecie pieniędzy na rolnictwo, bo macie Trybunał Konstytucyjny nie taki, jak powinien być naszym zdaniem” – zaznacza Janusz Wojciechowski.

Dla rolników oznacza to, iż decyzje polityczne mogą bezpośrednio przełożyć się na ich dochody.

Zielony Ład i umowy handlowe dokładają presji

Nowa perspektywa budżetowa to tylko jeden element większej układanki. Na rolnictwo coraz mocniej wpływają także:

• zaostrzone wymogi środowiskowe w ramach Zielonego Ładu,
• planowane umowy handlowe UE z Mercosurem, Indiami czy Australią,
• rosnąca konkurencja z importu.

To wszystko tworzy coraz trudniejsze warunki dla europejskich gospodarstw.

– To są wszystko dodatkowe bodźce, które mają pokazać rolnikom, iż dzisiaj nie interesuje nas wasz los, nie interesuje nas to, co się z wami dzieje, bo mamy inne interesy – mówi Krzysztof Ciecióra.

Decydujące miesiące przed rolnictwem

Negocjacje w Brukseli wchodzą w kluczową fazę. Ostateczny kształt budżetu i zasad WPR na lata 2028–2034 powinniśmy poznać w najbliższych miesiącach.

Jedno jest pewne: rolnictwo w Unii Europejskiej stoi dziś przed jednym z największych wyzwań od lat. Mniej pieniędzy, większa konkurencja i nowe warunki wypłat mogą całkowicie zmienić sposób funkcjonowania gospodarstw.