Kultura może napędzać polskie PKB

Inwestycje w kulturę przyciągają turystów, wspierają rozwój przedsiębiorczości i pomagają budować rozpoznawalność Polski za granicą – wskazuje dr hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH, rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Podkreśla, iż wykorzystanie tego potencjału wymaga zarówno finansowania instytucji i wydarzeń, jak i edukacji przyszłych odbiorców. istotną rolę ma do odegrania również biznes jako mecenas kultury.

Jak wskazuje Główny Urząd Statystyczny, w 2021 roku wartość dodana brutto wytworzona przez obszar kultury osiągnęła w cenach bieżących 63,2 mld zł, co odpowiadało 2,8 proc. wartości dodanej brutto całej gospodarki. Udział ten był porównywalny z rolnictwem i wyższy niż górnictwa.

– Kultura może i musi być istotną gałęzią gospodarki. Zależy to głównie od naszego podejścia do kultury, żeby traktować jak jak inwestycję, a nie koszt – mówi agencji informacyjnej Newseria dr hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH, rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, podczas Europejskiego Forum Nowych Idei w Sopocie. – Gdy będziemy traktować kulturę jak inwestycję, to będzie to miało istotny wpływ na gospodarkę, bo najpierw trzeba zainwestować, żeby potem odcinać kupony. Dzięki kulturze gospodarka i kraj mogą się rozwijać. Proszę zobaczyć, Chopin to kompozytor znany na całym świecie, a takich osób z Polski jest o wiele więcej. Dzięki nim możemy rozbudzać zainteresowanie naszym krajem.

Gospodarcze znaczenie kultury widać m.in. na rynku pracy. Według Eurostatu w 2025 roku zatrudnienie w obszarze kultury w Unii Europejskiej wynosiło 8,9 mln osób, co odpowiadało 4,3 proc. ogółu pracujących. Statystyka obejmuje zarówno zawody związane z kulturą, jak i pozostałe stanowiska w instytucjach i przedsiębiorstwach tego sektora, a także pracę twórczą wykonywaną w innych branżach. Ponad 61 proc. osób pracujących w obszarze kultury miało wyższe wykształcenie.

Zdaniem rektora SGH korzyści z działalności kulturalnej wykraczają jednak poza sam sektor. Wydarzenia i dziedzictwo mogą zachęcać do podróży, a uczestnictwo w kulturze rozwija kompetencje potrzebne także w biznesie.

– Kultura ma bardzo istotny wpływ na gospodarkę, ponieważ jest motorem, który rozpędza inne gałęzie gospodarki. Jest bardzo związana z turystyką. Powinniśmy bardziej eksponować swoją kulturę, bo dzięki niej przyciągniemy turystów. Gdy przyciągniemy turystów, to gospodarka będzie się rozwijać – podkreśla rektor SGH. – Również sama kultura daje możliwości rozwojowe gospodarki, chociażby organizacja różnego rodzaju koncertów i wystaw. To też są elementy gospodarczotwórcze. Chciałbym zwrócić uwagę także na wpływ kultury na człowieka, jego kreatywność, przedsiębiorczość i wrażliwość, a to też jest bardzo istotne z punktu widzenia gospodarki.

Na szersze korzyści z inwestowania w kulturę wskazywali również uczestnicy panelu „Kapitał kultury. Co zyskuje państwo, gdy inwestuje w sztukę i instytucje kultury?” podczas EFNI. Olga Wysocka, dyrektorka Instytutu Adama Mickiewicza, wskazywała na rolę przybliżania polskiej kultury zagranicznym odbiorcom. Z wypowiedzi uczestników debaty wynikało, iż korzyści z finansowania kultury należy rozpatrywać szerzej niż tylko przez przychody instytucji czy frekwencję na wydarzeniach – obejmują one także budowanie relacji społecznych, rozwój edukacji i rozpoznawalność Polski. Vittorio Bianco, przewodniczący Europejskiej Sieci Ośrodków Kultury, podkreślał, iż lokalne centra kultury tworzą przestrzeń do bezpośrednich spotkań i rozmów. Aleksandra Kielan z Muzeum Narodowego w Warszawie wskazywała natomiast na potrzebę budowania oferty we współpracy z odbiorcami, którzy szukają w instytucjach również spokoju i kontaktu z innymi ludźmi.

Rozwój publiczności zależy od możliwości finansowych i nawyków wyniesionych z edukacji. Prof. Piotr Wachowiak ocenia, iż zainteresowanie kulturą powinno być kształtowane już od najmłodszych lat.

– Wydatki konsumentów na kulturę są na średnim poziomie w porównaniu z krajami Unii Europejskiej, natomiast całe szczęście one rosną. To głównie zależy od dwóch rzeczy: zamożności społeczeństwa, ale także jego edukacji. Dlatego też o kulturze i jej znaczeniu należy mówić już w przedszkolu, a na pewno w szkole podstawowej, średniej i na studiach – zaznacza rektor SGH.

Według danych GUS za 2025 rok przeciętne roczne wydatki gospodarstw domowych na artykuły i usługi związane z kulturą wyniosły 540,84 zł na osobę, wobec 481,68 zł rok wcześniej. Oznacza to nominalny wzrost o 12,3 proc. Udział kultury w wydatkach ogółem zwiększył się z 2,1 do 2,2 proc. Najwyższy był w gospodarstwach osób pracujących na własny rachunek, gdzie wynosił 3 proc., a najniższy w gospodarstwach rencistów – 1,6 proc.

W finansowaniu kultury istotne miejsce zajmuje również kooperacja instytucji z przedsiębiorstwami. Zdaniem eksperta większego zaangażowania wymaga zwłaszcza prywatny biznes.

– Biznes pełni bardzo istotną funkcję jako mecenas kultury, i u nas to nie wygląda źle, o ile chodzi o firmy państwowe, takie jak na przykład Totalizator Sportowy, który bardzo inwestuje nie tylko w sport, ale i kulturę. Również samorządy inwestują w kulturę, gorzej jest z firmami prywatnymi. Dlatego też realizowane są teraz prace nad różnymi rozwiązaniami ekonomicznymi, nad mecenatem kultury, żeby zachęcić firmy, również prywatne, żeby inwestowały i wspierały ten obszar – mówi prof. Piotr Wachowiak.

Podczas debaty „Kapitał kultury” na EFNI zwracano uwagę, iż kooperacja biznesu z instytucjami kultury już się rozwija. Aleksandra Kielan, zastępczyni dyrektorki ds. organizacji i finansów Muzeum Narodowego w Warszawie, oceniała, iż w ostatnich 30 latach kooperacja publicznych instytucji kultury z przedsiębiorstwami nie była tak intensywna jak obecnie. Jej zdaniem świadczy to o budowanym przez lata zaufaniu.

Na potrzebę rozwoju tej współpracy wskazuje raport „Społeczne finansowanie kultury – rozwiązania formalno-prawne” opublikowany w październiku br. przez UN Global Compact Network Poland, Narodowe Centrum Kultury i Centrum Transferu Wiedzy Know-How Hub. Inicjatywa wspierana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma na celu stworzenie nowoczesnych podstaw prawnych dla rozwoju mecenatu w Polsce. Proponowane rozwiązania mają zachęcać do wieloletniego wspierania kultury, rozwijania darowizn, mecenatu rzeczowego i kompetencyjnego oraz nowych form współpracy między instytucjami publicznymi, przedsiębiorcami i obywatelami. Wśród rekomendacji zawartych w raporcie znalazły się postulaty zwiększania stypendiów dla artystów i młodych talentów, rozwijania partnerstw publiczno-prywatnych przy rewitalizacji historycznych obiektów, wzmocnienia obecności polskiej sztuki w świecie, zwiększenia przestrzeni kultury dostępnych dla mieszkańców czy wprowadzenia zachęt podatkowych dla darczyńców i przedsiębiorców.

Autorzy raportu podkreślają, iż diagnozy sektora kultury wskazują na potrzebę wzmocnienia stabilności finansowej organizacji kulturalnych i wyrównywania szans w dostępie do kultury. Rozwój mecenatu może pomóc organizacjom przechodzić od finansowania pojedynczych wydarzeń do budowania trwałych podstaw działalności: wieloletnich partnerstw, rezerw finansowych, inwestycji w ludzi i infrastrukturę. Szczególnie ważne jest otwarcie tych możliwości przed mniejszymi instytucjami działającymi poza największymi ośrodkami.