Uprawa leszczyny zyskuje zainteresowanie jako alternatywa dla tradycyjnych gatunków sadowniczych. Orzechy laskowe znajdują zastosowanie w przemyśle spożywczym, cukiernictwie i przetwórstwie, a dobrze prowadzona plantacja może owocować przez wiele dziesięcioleci, a przy sprzyjających warunkach plony mogą sięgać 3 do 4 ton z hektara. Uzyskanie takich wyników wymaga jednak odpowiedniego stanowiska, adekwatnego doboru odmian oraz systematycznej pielęgnacji.
Jakie wymagania glebowe ma leszczyna?
Leszczyna (Corylus avellana L.) jest wieloletnią rośliną sadowniczą należącą do rodziny brzozowatych (Betulaceae). W Polsce występuje naturalnie, jednak odmiany przeznaczone do produkcji towarowej mają większe wymagania dotyczące gleby, temperatury i nasłonecznienia. Najlepsze warunki do uprawy zapewniają gleby żyzne, przepuszczalne, zasobne w próchnicę oraz składniki pokarmowe, a ooptymalny odczyn wynosi od 6,5 do 7,2 pH, choć leszczyna toleruje również gleby lekko zasadowe.
Pod plantację dobrze nadają się czarne ziemie, rędziny, gleby brunatne oraz stanowiska o podłożu piaszczysto-gliniastym. Należy natomiast unikać ciężkich, podmokłych gleb, na których dochodzi do niedoboru powietrza w strefie korzeniowej. Niekorzystne są również bardzo lekkie piaski, gwałtownie tracące wilgoć.
Istotne znaczenie ma ukształtowanie terenu, a leszczyna dobrze rozwija się na stanowiskach słonecznych, osłoniętych przed silnymi wiatrami, ale jednocześnie zapewniających swobodny przepływ powietrza. Korzystne są niewielkie wzniesienia o wystawie południowo-wschodniej, południowo-zachodniej lub zachodniej. Plantacji nie należy zakładać w zagłębieniach terenu, gdzie gromadzi się zimne powietrze, a w takich miejscach wzrasta ryzyko uszkodzenia kwiatostanów przez mróz, co może ograniczyć późniejsze plonowanie.
Przygotowanie pola pod plantację leszczyny
Przed założeniem plantacji konieczne jest przeprowadzenie analizy chemicznej gleby, a badanie powinno obejmować odczyn oraz zawartość przyswajalnego fosforu, potasu i magnezu. Na tej podstawie ustala się potrzeby nawozowe oraz ewentualną konieczność wapnowania. o ile gleba wymaga odkwaszenia, zabieg najlepiej wykonać około roku przed sadzeniem, co pozwala na stopniową zmianę odczynu i odpowiednie przygotowanie stanowiska.
Duże znaczenie ma zawartość materii organicznej, dlatego przed założeniem plantacji można zastosować obornik, kompost lub wysiać rośliny przeznaczone na zielony nawóz. Dobrym przedplonem są między innymi łubin, gorczyca, gryka oraz mieszanki roślin bobowatych ze zbożami.
Pole powinno zostać również oczyszczone z chwastów wieloletnich, szczególnie perzu. Warto sprawdzić także obecność szkodników glebowych, takich jak pędraki i drutowce, ponieważ ich występowanie może utrudniać przyjmowanie się młodych sadzonek. Przed sadzeniem należy wyrównać powierzchnię gruntu, co ma szczególne znaczenie w gospodarstwach planujących mechaniczny zbiór orzechów.
Kiedy sadzić leszczynę i jaka rozstawa jest najlepsza?
Leszczynę można sadzić jesienią lub wiosną. Korzystniejszy jest zwykle termin jesienny, ponieważ rośliny mają możliwość rozpoczęcia regeneracji systemu korzeniowego przed kolejnym sezonem wegetacyjnym. Do zakładania plantacji należy wybierać zdrowy materiał szkółkarski z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym, a sadzonki nie powinny mieć przesuszonych korzeni ani uszkodzonych pąków.
Rozstawa zależy od siły wzrostu odmiany, żyzności gleby oraz przyjętej technologii produkcji. W uprawie towarowej stosuje się między innymi odstępy 4-5 metrów między rzędami, a odległość między roślinami należy dostosować do sposobu prowadzenia leszczyny. Obsada plantacji może wynosić od 400-1200 krzewów na hektar, a tak szeroki zakres wynika z różnic między odmianami i systemami uprawy. W gospodarstwach nastawionych na mechanizację trzeba pozostawić wystarczającą przestrzeń dla maszyn wykorzystywanych podczas pielęgnacji i zbioru orzechów.
Jakie odmiany leszczyny wybrać do uprawy towarowej?
Dobór odmian powinien uwzględniać nie tylko potencjał plonowania, ale także wielkość orzechów, jakość jądra, wymagania klimatyczne oraz możliwości sprzedaży. W polskich warunkach uprawiane są między innymi odmiany Kataloński, Barceloński, Cosford, Ennis i Syrena.
Odmiana Kataloński jest ceniona za duże, smaczne orzechy, Cosford wyróżnia się stosunkowo cienką skorupą i dobrymi adekwatnościami konsumpcyjnymi. Z kolei polska odmiana Syrena zaliczana jest do grupy odmian o mniejszych owocach. Wybór powinien zależeć od przeznaczenia produkcji, a duże orzechy mogą być atrakcyjne w sprzedaży detalicznej, natomiast przetwórcy zwracają uwagę również na wielkość i wyrównanie jąder, łatwość łuskania oraz jakość surowca.
Dlaczego zapylacze mają tak duże znaczenie?
Leszczyna jest rośliną wiatropylną, a na jednym krzewie rozwijają się kwiaty męskie i żeńskie, jednak większość odmian uprawnych nie jest zdolna do skutecznego samozapylenia. Dlatego na plantacji nie powinno się ograniczać nasadzeń do jednej odmiany, ponieważ konieczne jest zapewnienie odpowiednich zapylaczy, których okres pylenia pokrywa się z receptywnością kwiatów żeńskich odmiany podstawowej.
Zaleca się wykorzystywanie zwykle dwóch odmian zapylających, a w planowaniu nasadzeń należy również uwzględnić ich zgodność genetyczną. Leszczyna kwitnie bardzo wcześnie, często już w lutym lub marcu. Nagłe ochłodzenia mogą uszkadzać kwiatostany męskie i ograniczać dostępność pyłku, dlatego choćby prawidłowo odżywiona plantacja może wtedy wydać niewielki plon.
Nawożenie i nawadnianie leszczyny
Potrzeby pokarmowe leszczyny zmieniają się wraz z wiekiem i intensywnością owocowania. W pierwszych latach najważniejsze jest zapewnienie warunków do rozwoju korzeni oraz części nadziemnej roślin. Nawożenie mineralne powinno wynikać z analizy gleby i oceny kondycji drzew - azot wspiera wzrost pędów i liści, natomiast potas oraz fosfor uczestniczą w procesach związanych z rozwojem roślin i tworzeniem plonu. Nadmierne nawożenie azotem może jednak sprzyjać zbyt silnemu wzrostowi wegetatywnemu.
Na plantacjach owocujących należy systematycznie kontrolować zasobność gleby, uwzględniając ilość składników wynoszonych wraz z plonem. Ważnym elementem agrotechniki jest nawadnianie, ponieważ leszczyna źle reaguje na długotrwałe niedobory wody, szczególnie podczas intensywnego wzrostu i rozwoju orzechów.
W produkcji towarowej dobrze sprawdzają się instalacje kroplowe, umożliwiające dostarczanie wody bezpośrednio do strefy korzeniowej, a takie rozwiązanie ogranicza straty związane z parowaniem i pozwala precyzyjniej gospodarować wodą. Dawki nawodnieniowe powinny być dostosowane do rodzaju gleby, opadów atmosferycznych oraz aktualnej wilgotności podłoża.
Jak przycinać leszczynę, żeby dobrze owocowała?
Cięcie jest jednym z podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych na plantacji leszczyny, a jego zadaniem jest utrzymanie adekwatnej budowy roślin, zapewnienie dostępu światła do korony oraz ograniczenie nadmiernego zagęszczenia pędów. Leszczynę można prowadzić w formie wielopędowego krzewu lub drzewka na pniu, a w nowoczesnej produkcji towarowej coraz większe znaczenie ma forma pienna, która ułatwia wykonywanie zabiegów agrotechnicznych i mechanizację zbioru.
Przy planowanym zbiorze maszynowym zaleca się formowanie drzewek z pniem o wysokości około 80 cm, a w początkowym okresie uprawy cięcie służy przede wszystkim wyprowadzeniu odpowiedniej korony. W kolejnych latach usuwa się pędy uszkodzone, chore i nadmiernie zagęszczające koronę. Ważne jest także ograniczanie odrostów korzeniowych, które konkurują z główną częścią rośliny o wodę i składniki pokarmowe.
Choroby i szkodniki leszczyny. Co zagraża plantacji?
W uprawie leszczyny występują zarówno choroby grzybowe, jak i szkodniki uszkadzające pędy, liście oraz orzechy. Do problemów fitosanitarnych należy monilioza, która może powodować gnicie i pogorszenie jakości owoców, a zagrożenie stanowią również choroby prowadzące do zamierania pędów.
Wśród szkodników szczególną uwagę zwraca słonkowiec orzechowiec, którego larwy rozwijają się wewnątrz orzechów i uszkadzają jądra. Problemem może być także wielkopąkowiec leszczynowy, powodujący charakterystyczne deformacje pąków.
Podstawą ochrony plantacji powinny być regularne lustracje, usuwanie porażonych części roślin i utrzymywanie odpowiednio przewiewnych koron. Stosowanie środków ochrony roślin wymaga każdorazowo sprawdzenia aktualnej rejestracji preparatu dla danej uprawy i zagrożenia.
Ile orzechów laskowych można zebrać z hektara?
Wydajność plantacji zależy od odmiany, wieku roślin, obsady, warunków glebowych i przebiegu pogody, a znaczenie mają również skuteczność zapylania oraz poziom ochrony przed chorobami i szkodnikami.
Plonowanie wynosi zwykle 3-4 tony orzechów z hektara, ale są to wyniki osiągalne w korzystnych warunkach, a nie gwarantowana wydajność każdej plantacji. Zbiór przeprowadza się po osiągnięciu przez orzechy dojrzałości, najczęściej późnym latem i jesienią, w zależności od odmiany. Na mniejszych plantacjach zbieranie może odbywać się manualnie, natomiast w większych gospodarstwach wykorzystuje się specjalistyczne maszyny. Przy zbiorze mechanicznym szczególnie ważna jest równa powierzchnia gleby oraz nisko utrzymana roślinność między rzędami, co ułatwia podbieranie orzechów i ogranicza straty surowca.
Zebrane orzechy należy oczyścić z pozostałości okryw oraz innych zanieczyszczeń, a następnie odpowiednio wysuszyć. Zbyt wysoka wilgotność podczas przechowywania sprzyja rozwojowi pleśni i pogorszeniu jakości jąder. W produkcji przeznaczonej do sprzedaży równie ważne jak uzyskany plon jest więc adekwatne przygotowanie orzechów do magazynowania i dalszego przetwórstwa.

1 godzina temu















