Czym zwalczać gąsienice w warzywach? Celowana, skuteczna ochrona bez pozostałości

Czym zwalczać gąsienice w warzywach, gdy presja szkodników rośnie, a jednocześnie producenci oczekują skutecznej ochrony bez problemu pozostałości? To pytanie zadają sobie plantatorzy warzyw kapustnych, pomidorów i wielu innych gatunków. Rozwiązaniem mogą być biologiczne insektycydy oparte na bakterii Bacillus thuringiensis var. kurstaki.

Biologiczny insektycyd do zwalczania gąsienic może zapewnić skuteczność porównywalną z rozwiązaniami konwencjonalnymi, a jednocześnie nie pozostawia problematycznych pozostałości w plonie. Dzięki działaniu opartemu na bakterii Bacillus thuringiensis var. kurstaki hamuje żerowanie tantnisia krzyżowiaczka, bielinków, piętnówki kapustnicy, skośnika pomidorowego i innych gąsienic uszkadzających liście. To odpowiedź na pytanie, czym zwalczać gąsienice w warzywach, gdy liczy się zarówno skuteczność ochrony, jak i bezpieczeństwo produkcji.

Najgroźniejsze gąsienice w warzywach kapustnych

Gąsienice różnych motyli szczególnie duże straty powodują w warzywach kapustnych zjdając liście, niszcząc stożek wzrostu, zanieczyszczając rośliny odchodami. Generalnie ograniczają plon i obniżają jego wartość handlową. Dlatego producenci coraz częściej szukają rozwiązań, które łączą wysoką skuteczność zwalczania szkodników z bezpieczeństwem dla organizmów pożytecznych i środowiska. Jednocześnie tworząc autorskie programy ochrony roślin poszukują środków, które odmiennym mechanizmem działania pozwolą na efektywną rotację insektycydów.

Gąsienice motyli obecne na warzywach kapustnych przez cały sezon, mogą gwałtownie ograniczyć plonowanie kolejnych nasadzeń. Uszkadzają liście, niszczą stożki wzrostu i obniżają wartość handlową plonu, dlatego wymagają skutecznej ochrony przy odpowiedniej rotacji insektycydów.

fot. Katarzyna Kupczak

W uprawach kapusty głowiastej, kalafiora czy kapusty włoskiej największe znaczenie gospodarcze mają:

Młoda gąsienica tantnisia krzyżowiaczka (Plutella xylostella) żerująca na liściu kapusty

fot. Katarzyna Kupczak

Tantniś krzyżowiaczek (Plutella xylostella)

To jeden z najtrudniejszych do zwalczania szkodników warzyw kapustnych. Młode larwy początkowo minują tkankę liścia, a później wyjadają charakterystyczne okienka i otwory. Przy dużym nasileniu mogą pozostawić jedynie nerwy liściowe.

Złoża jaj bielinka kapustnika (Pieris brassicae) są stosunkowo łatwe do zauważenia podczas lustracji plantacji. W przeciwieństwie do bielinka rzepnika (Pieris rapae), który składa jaja pojedynczo

fot. Katarzyna Kupczak

Bielinek kapustnik (Pieris brassicae)

Duże, łatwe do zauważenia gąsienice żerują grupowo. W krótkim czasie potrafią ogołocić rośliny z liści, powodując znaczne straty jakościowe i ilościowe.

Bielinek rzepnik (Pieris rapae)

Gąsienice tego gatunku żerują pojedynczo. Są mniej widoczne niż gąsienice bielinka kapustnika, jednak również powodują poważne uszkodzenia liści.

Piętnówka kapustnica (Mamestra brassicae)

Gąsienice uszkadzają zarówno zewnętrzne liście, jak i główki kapusty. Ich obecność często ujawnia się dopiero podczas zbioru.

Sówkowate (Noctuidae)

Do tej grupy należy wiele gatunków uszkadzających warzywa. Gąsienice często żerują nocą, a w ciągu dnia ukrywają się w roślinach lub glebie. W rezultacie plantator może zauważyć szkody dopiero wtedy, gdy są już znaczne.

Nie tylko kapustne. Gąsienice atakują wiele gatunków warzyw

Szkodliwe gąsienice występują również w innych uprawach warzywnych.

• Mianowicie w pomidorze pod osłonami szczególne zagrożenie stanowi skośnik pomidorowy (Tuta absoluta). Larwy minują liście, uszkadzają pędy oraz owoce, powodując duże straty handlowe.
• Na wielu gatunkach warzyw żeruje polifagiczny szkodnik — błyszczka jarzynówka (Autographa gamma), którego gąsienice intensywnie uszkadzają liście.
• Problem mogą stanowić również zwójki (Tortricidae), których larwy zwijają liście i żerują wewnątrz utworzonych kryjówek.

Czym zwalczać gąsienice w warzywach — mikrobiologia skuteczna jak konwencja

Jaja bielinka kapustnika tuż przed wylęgiem gąsienic. Widoczne przez osłonki ciemne punkty to główki rozwiniętych larw. Ten etap, określany jako faza „czarnej główki”, sygnalizuje, iż wylęg nastąpi w ciągu najbliższego dnia, a choćby godzin

fot. Katarzyna Kupczak

W zwalczaniu gąsienic coraz większą rolę odgrywają preparaty mikrobiologiczne zawierające bakterię Bacillus thuringiensis. Nie każda bakteria Bacillus thuringiensis działa jednak tak samo. Ogromne znaczenie ma podgatunek oraz szczep wykorzystany w preparacie.

W przypadku zwalczania gąsienic motyli szczególnie istotny jest m.in. podgatunek Bacillus thuringiensis var. kurstaki. Produkuje on białka krystaliczne aktywne wobec larw wielu gatunków motyli, które należą do najważniejszych szkodników warzyw.

Jak działa bakteria po spożyciu przez gąsienicę?

Jaja tantnisia krzyżowiaczka w końcowej fazie rozwoju zarodkowego. Faza „czarnej główki” jest sygnałem, iż larwy niedługo opuszczą osłonki jajowe i rozpoczną żerowanie

fot. Katarzyna Kupczak

Biologiczne środki ochrony roślin, zawierające mikroorganizm — bakterię Bacillus thuringiensis działają odmiennie niż większość konwencjonalnych insektycydów. Dlatego po zabiegu potrzebna jest cierpliwość ogrodnika, gdyż śmierć szkodnika nie następuje bezpośrednio, ale po kilku dniach od opryskania plantacji.

Konkretnie to, środek działa z pewnym przeunięciem czasowym. Po spożyciu bakterii przez gąsienicę dochodzi do uszkodzenia i paraliżu przewodu pokarmowego. W efekcie bardzo gwałtownie ogranicza żerowanie lub całkowicie przestaje pobierać pokarm. To właśnie ten moment jest najważniejszy dla plantatora. Chociaż szkodnik może być jeszcze widoczny na roślinie, dalsze uszkadzanie liści zostaje w znacznym stopniu zahamowane. Następnie rozwija się ogólnoustrojowe zakażenie organizmu larwy. W rezultacie gąsienica zamiera zwykle po 24–72 godzinach od pobrania preparatu.

Najwcześniejsze zabiegi najskuteczniejsze — zwalczamy już młode gąsienice

Jednym ze środków zawierających Bacillus thuringiensis var. kurstaki szczep ABTS 351 jest Dipel DF. Ten środek w formie granul do sporządzania zawiesiny wodnej (WG) jest właśnie zarejestrowany do zwalczania szerokiego spektrum gąsienic na kilkudziesięciu gatunkach warzyw. Tak szeroka rejestracja czyni go uniwersalnym w zastosowaniu.

Podobnie jak konwencjonalne larwocydy, także i DiPel DF najwyższą skuteczność działania wykazuje wobec młodych stadiów larwalnych. Mianowicie larwy w stadium L1–L2 pobierają mniejszą ilość pokarmu, a jednocześnie są bardziej wrażliwe na działanie bakterii. Dlatego regularny monitoring plantacji przed zabiegiem ma fundamantalne znaczenie dla powodzenia zabiegu.

Warto więc kontrolować rośliny, poszukując na nich już jaj motyli przezd wylęgiem gąsienic. Obserwacja złoża, czy pojedynczego jaja pozwoli na perfekcyjne wyzanczenie terminu zabiegu. Mianowicie na ok. dwa dni przed wylęgiem gąsienicy przez osłonki jajowe widoczne są czarne (ciemne) punkciki. Czyli tę fazę jaja nazywamy fazą czarnej głowki. Jest to sygnał, iż niedługo nastąpi wylęg.

Moment wylęgu gąsienicy (na zdjęciu gąsienice bielinka kapustnika) to startegiczny etap ochrony. jeżeli preparat biologiczny dokładnie pokryje powierzchnię rośliny i jaja, bakteria może zostać pobrana już podczas przegryzania osłonki lub zjadania osłonki jajowej. W większości przypadków pierwszym pokarmem gąsienicy po wylęgu jest właśnie osłonka jajowa. Po pobraniu środka młoda larwa gwałtownie przestaje żerować, zanim zdąży uszkodzić tkankę liścia

Warto zabieg przeprowadzić właśnie wtedy, pokrywając dokładnie powierzchnię rośliny, w tym jaja. Wszystko po to, aby bakteria była obecna na osłonce jajowej, gdy gąsienica zacznie ją zjadać. W świecie owadów pierwszym pokarmem młodej gąsienicy jest właśnie osłonka jajowa. Bakteria w tak drobnym i delikatnym organizmie rozwinie się błyskawicznie, przez co nie dojdzie choćby do mikrouszkodzenia tkanki roślinnej.
Nawet, o ile nie trafimy w punkt w momencie wyklucia gąsienicy z jaja, to bakteria zostanie pobrana wraz z tkanką roślinną podczas zapoczątkowania żerowania.

Oczywiście środek działa również destrukcyjnie na starsze gąsienice.

Insektycydy biologiczne — wysoka skuteczność bez pozostałości

Jedną z najważniejszych zalet biologicznych preparatów opartych na Bacillus thuringiensis jest możliwość skutecznego ograniczania populacji szkodników bez pozostawiania typowych pozostałości środków ochrony roślin w plonie. Ma to szczególne znaczenie w produkcji warzyw przeznaczonych na świeży rynek, do przetwórstwa oraz na eksportu.

Jednocześnie preparaty te można wykorzystywać w programach integrowanej ochrony roślin oraz strategiach ograniczania liczby zabiegów chemicznych.

Selektywne działanie wspiera organizmy pożyteczne

Insektycydy zawierające Bacillus thuringiensis działają selektywnie wobec określonych grup szkodników. Dlatego nie wykazują destrukcyjnego wpływu na owady zapylające, takie jak pszczoła miodna czy dziko żyjace zapylacze, jak np. trzmiele, które odgrywają istotną rolę w wielu uprawach warzywnych.

To ważna przewaga szczególnie w gospodarstwach wykorzystujących biologiczne metody ochrony i naturalnych wrogów szkodników.

Czym zwalczać gąsienice w warzywach zapobiegając odporności?

Od wielu lat bakteria Bacillus thuringiensis pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi biologicznego zwalczania gąsienic na świecie. Jej wielokierunkowy mechanizm działania sprawia, iż ryzyko powstawania odporności jest znacznie mniejsze niż w przypadku wielu klasycznych substancji chemicznych. Dlatego preparaty oparte na tej bakterii stanowią cenny element strategii antyodpornościowej. Przy czym należy też mieć siwadomość, iż bakteria baketrii nie równa. W tym wypadku każdy szczep wytwarza odmienne białko toksyczne wobec szkodników. Przez co warto choćby prowadzić rotację także środków opartych na B. thuringiensis. Na przykład DiPel DF (Bacillus thuringiensis var. kurstaki szczep ABTS 351) stosować przemiennie z XenTari WG (Bacillus thuringiensis var. aizawai szczep ABTS-1857)

Najważniejsze informacje o biologicznym zwalczaniu gąsienic w warzywach środkiem DiPel DF

Nie tylko motyle

Choć Bacillus thuringiensis var. kurstaki kojarzona jest przede wszystkim ze zwalczaniem gąsienic motyli, bakterie z grupy Bacillus thuringiensis wykazują aktywność również wobec larw innych grup owadów. W zależności od podgatunku mogą być skuteczne także przeciwko niektórym szkodliwym larwom chrząszczy roślinożernych oraz błonkówek. To pokazuje, jak duży potencjał biologiczny kryje się w tej grupie mikroorganizmów.

Czym zwalczać gąsienice w warzywach skutecznie, selektywnie, bezpiecznie — jeden środek łączy te cechy!

Skuteczne zwalczanie gąsienic w warzywach wymaga przede wszystkim szybkiej reakcji i trafienia w młode stadia rozwojowe szkodników.

Preparaty oparte na Bacillus thuringiensis var. kurstaki pozwalają zlikwidować populację tantnisia krzyżowiaczka, bielinków, piętnówki kapustnicy, sówkowatych, skośnika pomidorowego oraz wielu innych larw uszkadzających liście.

Choć ich działanie nie jest natychmiastowe, bardzo gwałtownie prowadzą do zahamowania żerowania. W rezultacie rośliny przestają być uszkadzane, a po kilku dniach gąsienice zamierają. Jednocześnie rozwiązanie to zapewnia selektywność działania, wspiera organizmy pożyteczne i nie pozostawia problematycznych pozostałości w plonie.