Fordson N pracował na nafcie i miał zaledwie trzy biegi. Tak wyglądał ciągnik sprzed wojny

2 godzin temu
Zdjęcie: Fordson Model N


Fordson N należał do ciągników, które w pierwszej połowie XX wieku uczestniczyły w mechanizacji europejskiego rolnictwa. Maszyna produkowana w Irlandii i Wielkiej Brytanii wyróżniała się prostą konstrukcją, czterocylindrowym silnikiem o pojemności 4,4 litra oraz możliwością pracy na nafcie. Choć jej moc była niewielka w porównaniu ze współczesnymi traktorami, pozwalała wykonywać wiele prac polowych, które wcześniej wymagały wykorzystania koni.

Fordson N. Historia ciągnika produkowanego w latach 1929-1945

Historia modelu N jest ściśle związana z rozwojem marki Fordson, należącej do amerykańskiego koncernu Ford Motor Company. Już w 1917 roku przedsiębiorstwo Henry’ego Forda rozpoczęło produkcję ciągnika Fordson F, który zdobył popularność dzięki stosunkowo prostej konstrukcji i możliwości masowego wytwarzania. Jego następcą został Fordson N, wprowadzony do produkcji pod koniec lat 20. XX wieku. Początkowo ciągniki montowano w irlandzkiej fabryce w Cork, a następnie produkcję przeniesiono do zakładów Forda w Dagenham, niedaleko Londynu.

Model N powstawał w Cork w latach 1929-1932, a następnie w Dagenham aż do 1945 roku, a w źródłach początki produkcji datowane są nieco wcześniej. Nowy model zachował wiele rozwiązań konstrukcyjnych poprzednika, ale wprowadzono również zmiany poprawiające funkcjonowanie silnika i układu chłodzenia, a w kolejnych latach rozwijano także wyposażenie oraz dostępne warianty kół.

Fordson N był wykorzystywany głównie w gospodarstwach rolnych Wielkiej Brytanii, ale trafiał również na rynki zagraniczne. W okresie międzywojennym ciągniki tej marki odegrały istotną rolę w stopniowym zastępowaniu koni mechanicznie napędzanymi maszynami rolniczymi.

Fordson N. Dane techniczne i podstawowe parametry

Konstrukcja ciągnika opierała się na czterocylindrowym silniku spalinowym, mechanicznej skrzyni biegów i napędzie na tylne koła. Maszyna miała otwarte stanowisko operatora, bez kabiny zapewniającej ochronę przed warunkami atmosferycznymi.

Podstawowe dane techniczne Fordsona N:

  • Lata produkcji: 1929-1945
  • Producent: Ford Motor Company, marka Fordson
  • Miejsca produkcji: Cork w Irlandii oraz Dagenham w Anglii
  • Silnik: czterocylindrowy, czterosuwowy, dolnozaworowy
  • Pojemność silnika: 4380 cmł
  • Moc silnika: około 21-27 KM, zależnie od wersji i źródła danych
  • Prędkość obrotowa znamionowa: 1100 obr./min
  • Układ chłodzenia: cieczą
  • Paliwo: nafta lub benzyna, zależnie od wersji
  • Skrzynia biegów: 3 przełożenia do przodu i 1 wsteczne
  • Napęd: na tylne koła
  • Rozstaw osi: około 160 cm
  • Masa własna: około 1,5-1,6 t, zależnie od wyposażenia
  • Rozruch: ręczny, dzięki korby

Ciągnik miał około 2,6 metra długości, co w połączeniu ze stosunkowo krótkim rozstawem osi zapewniało zwartą konstrukcję. Warto jednak zaznaczyć, iż poszczególne egzemplarze różniły się wyposażeniem, ogumieniem i rozwiązaniami technicznymi.

Silnik Fordsona N. Dlaczego ciągnik uruchamiano na benzynie?

Jednym z najbardziej charakterystycznych rozwiązań stosowanych w Fordsonie N był układ paliwowy umożliwiający wykorzystanie dwóch rodzajów paliwa. W popularnych odmianach naftowych silnik uruchamiano na benzynie, a po osiągnięciu odpowiedniej temperatury przełączano zasilanie na naftę, co wynikało to z adekwatności obu paliw. Benzyna łatwiej odparowuje, dlatego umożliwiała rozruch zimnej jednostki napędowej. Nafta wymagała natomiast odpowiedniego podgrzania, aby mogła prawidłowo odparować i utworzyć mieszankę palną.

Z tego powodu stosowano specjalny układ przygotowania mieszanki paliwowo-powietrznej. Ciągnik wyposażono w dwa zbiorniki paliwa, a operator najpierw uruchamiał silnik na benzynie, następnie czekał na jego rozgrzanie i przełączał zasilanie. Rozruch odbywał się manualnie, przy użyciu korby umieszczonej z przodu ciągnika, dlatego Fordson N nie miał wygody uruchamiania charakterystycznej dla współczesnych maszyn wyposażonych w rozrusznik elektryczny.

Ile koni mechanicznych miał Fordson N?

W dostępnych opracowaniach można spotkać różne wartości mocy silnika. Baza TractorData podaje około 21 KM dla wersji naftowej oraz 26 KM dla odmiany benzynowej, z kolei University of Reading opisuje jednostkę rozwijającą 27 KM przy pojemności 4380 cmł. Różnice wynikają między innymi z odmiany silnika i sposobu określania parametrów

Historyczne testy przeprowadzone w Nebrasce w 1930 roku wykazały, iż wersja naftowa osiągała maksymalnie 13,60 KM na zaczepie, natomiast benzynowa 18,30 KM.

Skrzynia biegów, napęd i konstrukcja Fordsona N

Fordson N wykorzystywał mechaniczną przekładnię z trzema biegami do przodu i jednym biegiem wstecznym. Było to rozwiązanie odpowiadające potrzebom ówczesnego rolnictwa, w którym podstawowymi zadaniami ciągnika były orka, uprawa gleby i transport.

Napęd przenoszono na tylne koła, a początkowo stosowano przede wszystkim koła stalowe wyposażone w specjalne występy zwiększające przyczepność podczas pracy na polu. Takie rozwiązanie zapewniało odpowiedni uciąg na miękkiej glebie, ale ograniczało komfort przemieszczania się po utwardzonych drogach.

W 1934 roku dostępne stały się również koła z ogumieniem pneumatycznym, a opony gumowe poprawiały adekwatności jezdne ciągnika, ograniczały drgania i umożliwiały wygodniejszą pracę na różnych nawierzchniach. Część egzemplarzy wyposażano także w koło pasowe, co pozwalało wykorzystywać silnik ciągnika do napędzania stacjonarnych maszyn rolniczych dzięki pasa transmisyjnego.

Oprócz standardowych wersji czterokołowych produkowano również odmiany przeznaczone do upraw międzyrzędowych. Egzemplarz Fordsona N z 1940 roku, znajdujący się w zbiorach Science Museum Group, ma trzy koła, ogumienie pneumatyczne i mechaniczny podnośnik narzędzi.

Czym Fordson N różnił się od wcześniejszego Fordsona F?

Chociaż oba modele były do siebie podobne, konstruktorzy wprowadzili kilka istotnych zmian technicznych. Jedną z nich było udoskonalenie układu chłodzenia. W modelu N zastosowano pompę wody, która wspomagała obieg cieczy chłodzącej, a rozwiązanie zastąpiło wcześniejszy układ oparty na naturalnej cyrkulacji.

Zmodyfikowano również układ zapłonowy, a w miejsce wcześniejszych cewek stosowano iskrownik Bosch, zapewniający wytwarzanie impulsów zapłonowych bez konieczności korzystania z akumulatora. Kolejną zmianą było zastosowanie żeliwnych kół przednich w miejsce wcześniejszych konstrukcji wykonanych z blachy stalowej. Modyfikacje te nie zmieniały podstawowej koncepcji ciągnika, ale przyczyniały się do poprawy jego funkcjonalności i trwałości. Fordson N zachował przy tym charakterystyczną zwartą budowę, w której elementy zespołu napędowego pełniły funkcję konstrukcyjną maszyny.

Do jakich prac wykorzystywano ciągnik Fordson N?

Głównym przeznaczeniem Fordsona N były prace polowe wymagające znacznej siły uciągu. Ciągnik współpracował między innymi z pługami, bronami oraz innymi narzędziami uprawowymi, a jego możliwości odpowiadały pracy z dwuskibowym pługiem o szerokości pojedynczej skiby wynoszącej 14 cali, czyli około 35,6 cm. W rzeczywistości wydajność zależała od rodzaju gleby, głębokości orki i warunków polowych.

Fordson N mógł również wykonywać zadania transportowe, ciągnąć przyczepy i współpracować z urządzeniami napędzanymi pasem transmisyjnym. Jego zastosowanie nie ograniczało się wyłącznie do rolnictwa, a niektóre egzemplarze wykorzystywano także w pracach przemysłowych i komunalnych.

Fordson N współcześnie. Zabytkowy ciągnik w kolekcjach muzealnych

Produkcję Fordsona N zakończono w 1945 roku, kiedy jego miejsce zajął nowocześniejszy Fordson Major. Mimo upływu lat zachowało się wiele egzemplarzy wcześniejszego modelu, które można oglądać w muzeach techniki i prywatnych kolekcjach. Jedna z takich maszyn znajduje się w zbiorach brytyjskiego Science Museum Group. Jest to trzykołowy ciągnik z 1940 roku, wyprodukowany w fabryce w Dagenham.

Fordsona N można również zobaczyć w australijskim Hugh Manning Tractor & Machinery Museum. Tamtejszy egzemplarz został poddany renowacji obejmującej między innymi układ zapłonowy, gaźnik i chłodnicę.

Dla miłośników dawnej techniki rolniczej szczególnie interesujące są egzemplarze zachowane w oryginalnej konfiguracji, z kołami stalowymi, ręcznym rozruchem oraz instalacją umożliwiającą pracę na benzynie i nafcie. Takie maszyny pozwalają zobaczyć, jak wyglądała obsługa ciągnika i mechanizacja prac polowych jeszcze przed upowszechnieniem silników wysokoprężnych w rolnictwie.

Bluza rozpinana „Nie dam się zaorać”
Zobacz w sklepie
Koszulka „Nie dam się zaorać”
Zobacz w sklepie
Deszczomierz Premium
Zobacz w sklepie
Deszczomierz Standard
Zobacz w sklepie
Idź do oryginalnego materiału