Takiej maszyny próżno szukać na polskich polach. Zetor 2023 wyglądał jak mały czołg

1 godzina temu
Zdjęcie: Zetor 2023


W historii czechosłowackiej mechanizacji rolnictwa nie brakuje nietypowych konstrukcji, ale niektóre z nich pozostają niemal nieznane. Jedną z takich maszyn jest Zetor 2023, niewielki ciągnik gąsienicowy produkowany w latach 60. XX wieku. Choć pod względem mocy ustępował wielu popularnym traktorom, wyróżniał się rozwiązaniami technicznymi i przeznaczeniem. Powstał bowiem do pracy tam, gdzie tradycyjny ciągnik kołowy nie zawsze mógł sobie poradzić.

Zetor 2023 powstał z myślą o nietypowych gospodarstwach

Winnice, plantacje chmielu i sady stawiają przed maszynami rolniczymi szczególne wymagania. Wąskie międzyrzędzia ograniczają przestrzeń do manewrowania, a częste przejazdy mogą prowadzić do nadmiernego ugniatania gleby i właśnie z myślą o takich warunkach opracowano Zetora 2023. Czechosłowacka konstrukcja otrzymała podwozie gąsienicowe, które odróżniało ją od popularnych modeli wyposażonych w koła, dzięki czemu ciężar maszyny rozkładał się na większej powierzchni, a sam ciągnik mógł sprawniej poruszać się po miękkim podłożu.

Szczególnie interesująca była szerokość maszyny, ponieważ Zetor 2023 mierzył zaledwie 950 mm, czyli mniej niż metr, a tak kompaktowe wymiary umożliwiały pracę w miejscach, do których większe traktory miały utrudniony dostęp. Maszyna nie powstała jednak wyłącznie do pielęgnacji roślin, ponieważ mogła współpracować z różnymi narzędziami rolniczymi i wykonywać prace uprawowe.

Silnik o mocy zaledwie 22 KM, ale liczyło się coś innego

Pod maską niewielkiego ciągnika pracowała dwucylindrowa jednostka wysokoprężna o pojemności 1560 cmł, a silnik z bezpośrednim wtryskiem paliwa i chłodzeniem cieczą rozwijał moc 22 KM przy 2000 obr./min. Z dzisiejszej perspektywy takie parametry mogą wydawać się skromne, ale trzeba jednak pamiętać, iż Zetor 2023 nie był przeznaczony do ciągnięcia szerokich agregatów uprawowych na rozległych polach, a jego podstawowym zadaniem było wykonywanie precyzyjnych prac przy stosunkowo niewielkiej prędkości.

Ciągnik wyposażono w mechaniczną skrzynię biegów oferującą 10 przełożeń do jazdy do przodu i 2 biegi wsteczne, a zakres prędkości wynosił od 0,6 do 12,6 km/h. Najniższe przełożenia miały duże znaczenie podczas pielęgnacji plantacji i pozwalały utrzymywać bardzo wolne tempo jazdy, potrzebne chociażby przy spulchnianiu gleby między rzędami chmielu.

Pomimo niewielkiego silnika maszyna dysponowała deklarowaną siłą uciągu wynoszącą około 1400 kG. W praktyce o jej przydatności decydowały nie tylko konie mechaniczne, ale również przyczepność gąsienic, odpowiednie przełożenia i konstrukcja układu jezdnego.

Nie miał typowego układu kierowniczego. Jak skręcał Zetor 2023?

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Zetora 2023 był sposób sterowania. W przeciwieństwie do konwencjonalnych ciągników rolniczych zmianę kierunku jazdy realizowano dzięki sprzęgieł kierunkowych i hamulców gąsienic. Operator korzystał z dźwigni sterujących, które pozwalały odpowiednio zmieniać napęd poszczególnych stron podwozia, a takie rozwiązanie umożliwiało manewrowanie w ograniczonej przestrzeni, co miało szczególne znaczenie podczas pracy na plantacjach.

Samo podwozie również nie było prostą, sztywną konstrukcją – zastosowano w nim układ wahaczy, rolek jezdnych oraz elementów sprężystych, które pomagały gąsienicom dopasowywać się do nierówności terenu. Każda strona podwozia miała dwa wahliwe zestawy rolek jezdnych, a napięcie gąsienic regulowano dzięki przednich kół prowadzących i mechanizmu napinającego. Metalowe gąsienice miały szerokość 190 mm, a jednostkowy nacisk na podłoże wynosił około 0,40 kg/cm². Były to parametry istotne podczas poruszania się po gruntach podatnych na koleinowanie.

Zetor 2023 miał również hydraulikę i wał odbioru mocy

Choć maszyna przypominała pomniejszony ciągnik przemysłowy, zachowała wyposażenie potrzebne do typowych prac rolniczych. Zetor 2023 mógł być wyposażony w hydrauliczny podnośnik oraz trzypunktowy układ zawieszenia narzędzi. Pozwalało to współpracować z maszynami zawieszanymi, zamiast ograniczać jego zastosowanie wyłącznie do sprzętu ciągnionego. Istotną rolę odgrywał również wał odbioru mocy (WOM), umożliwiający napędzanie urządzeń rolniczych. Ciągnik posiadał też podwójne sprzęgło, pozwalające oddzielnie sterować napędem jazdy i WOM.

Jeszcze przed uruchomieniem produkcji seryjnej, w latach 1962 i 1963, prototypy sprawdzano w rzeczywistych pracach polowych. Testowano między innymi współpracę z pielnikami i kultywatorami do chmielników, pługami talerzowymi, dwuskibowym pługiem zawieszanym 2-PN-30 M oraz rozrzutnikiem obornika RmA-1. Podczas prób pielnika KpUN-70 uzyskiwano wydajność od 2,5 do 3,5 ha w ciągu ośmiu godzin pracy, w określonych warunkach uprawy chmielu. Pokazywało to, iż niewielki ciągnik mógł być użytecznym narzędziem w wyspecjalizowanych gospodarstwach.

Skąd wziął się Zetor 2023 i dlaczego wyprodukowano tak mało egzemplarzy?

Historia tego modelu jest związana z pierwszą zunifikowaną rodziną ciągników Zetor UR I. Jej podstawą były maszyny wykorzystujące wspólne rozwiązania konstrukcyjne, co ułatwiało opracowywanie kolejnych wersji. Bezpośrednim poprzednikiem Zetora 2023 był kołowy Zetor 2011, wprowadzony do produkcji w 1963 roku, a obie konstrukcje wykorzystywały wiele wspólnych podzespołów, w tym jednostkę napędową.

Czesi stworzyli Zetora, którego Polacy niemal nie znali. Wyprodukowano tylko 7349 sztuk

Rozwiązanie to ograniczało potrzebę projektowania całkowicie nowego ciągnika, a największa różnica dotyczyła układu jezdnego, który przystosowano do pracy na gąsienicach. W przedsięwzięciu uczestniczył również zakład Agrostroj w Prostějovie, odpowiedzialny za podwozie gąsienicowe.

Produkcja seryjna modelu ruszyła w 1964 roku i trwała do 1967 roku; szacuje się, iż powstało nie więcej niż kilkaset egzemplarzy Zetora 2023, choć dokładna wielkość produkcji nie jest jednoznacznie udokumentowana. Niewielka skala wytwarzania wynikała przede wszystkim ze specjalistycznego przeznaczenia ciągnika, który nie był maszyną uniwersalną mogącą zainteresować większość gospodarstw, a odbiorców poszukiwano przede wszystkim na rynkach, gdzie rozwinięta była uprawa winorośli i chmielu, między innymi w Europie Zachodniej.

W 1968 roku kołowego Zetora 2011 zastąpił zmodernizowany model 2511, ale nie doczekał się on bezpośredniego odpowiednika gąsienicowego, przez co historia Zetora 2023 zakończyła się stosunkowo szybko.

Zachowane egzemplarze Zetora 2023 są dziś prawdziwą ciekawostką

Obecnie spotkanie Zetora 2023 podczas prac polowych należy do rzadkości. Pojedyncze maszyny przetrwały jednak w kolekcjach zabytkowej techniki rolniczej oraz muzeach, a egzemplarze Zetora 2023 można zobaczyć między innymi w Czechach – ciągnik znajduje się w kolekcji muzeum w Radovesnicach II, a inny prezentowano również w zakładowej galerii Zetora w Brnie.

Niewielka liczba wyprodukowanych egzemplarzy sprawia, iż Zetor 2023 jest dziś znacznie mniej rozpoznawalny niż popularne modele czechosłowackiej marki. Podczas gdy ciągniki Zetor 25, 3011 czy 4011 przez dziesięciolecia pracowały w wielu gospodarstwach, ich gąsienicowy krewniak pozostawał maszyną przeznaczoną do znacznie węższego zakresu zastosowań.

To właśnie połączenie niewielkich rozmiarów, dwucylindrowego silnika i pełnego podwozia gąsienicowego sprawia, iż Zetor 2023 pozostaje jedną z ciekawszych konstrukcji w historii czechosłowackich ciągników rolniczych. Choć wyglądem przypominał miniaturowy czołg, w rzeczywistości był wyspecjalizowaną maszyną stworzoną do pracy w winnicach, chmielnikach i innych uprawach wymagających precyzyjnego manewrowania.

Bluza rozpinana „Nie dam się zaorać”
Zobacz w sklepie
Koszulka „Nie dam się zaorać”
Zobacz w sklepie
Deszczomierz Premium
Zobacz w sklepie
Deszczomierz Standard
Zobacz w sklepie
Idź do oryginalnego materiału