2 godzin temu
Współczesna hodowla żyta ozimego stawia sobie za cel sprostanie wyzwaniom wynikającym ze zmian środowiskowych i gospodarczych. Wyrazem postępu genetycznego jest sto wartościowych odmian wpisanych do Krajowego rejestru.
Dynamiczny rozwój hodowli żyta ozimego
Postęp genetyczny w ostatnich latach zaowocował dynamicznym rozwojem odmian mieszańcowych i populacyjnych żyta ozimego. Najważniejszym priorytetem dla hodowców jest uzyskanie kreacji zapewniających wysokie i stabilne plony w zróżnicowanych warunkach siedliskowo-klimatycznych.
Coraz większą uwagę poświęca się również takim cechom, jak:
- odporność na choroby,
- odporność na wyleganie,
- efektywne wykorzystanie wody,
- lepsze wykorzystanie składników pokarmowych,
- wysoka jakość ziarna,
- dostosowanie odmian do zmieniających się oczekiwań rynku i konsumentów.
Szeroki wybór odmian dostępnych w Krajowym rejestrze (KR) – zarówno krajowych, jak i zagranicznych – sprawia, iż podjęcie przez rolnika adekwatnej decyzji o wyborze kreacji i zakupie kwalifikowanego materiału siewnego nie jest wcale takie łatwe.
SU Norvik to najnowsza odmiana mieszańcowa w ofercie Saaten-Union Polska.
Dańkowskie Avanti to jedna z kilkunastu populacyjnych odmian w ofercie Danko.
SU Atum to odmiana wzorcowa w badaniach COBORU.Wyniki PDO pomagają wybrać najlepsze odmiany
Wobec tego szczególnie pomocne mogą okazać się zaprezentowane i omówione wyniki badań Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO), których celem jest ocena przydatności odmian w praktyce rolniczej oraz efektywne wykorzystanie postępu hodowlanego.
Stała weryfikacja wartości użytkowej – zarówno starszych, jak i najnowszych – odmian pozwala ocenić nie tylko ich potencjał plonowania. Analizowane są również cechy, takie jak:
- podatność na choroby,
- odporność na wyleganie,
- wysokość roślin,
- podstawowe wskaźniki wartości technologicznej ziarna.
Wyniki badań PDO stanowią tym samym cenne źródło informacji dla plantatorów i powinny być jednym z najważniejszych kryteriów przy wyborze odmian.
Nowe odmiany żyta ozimego w Krajowym Rejestrze 2026
W 2026 roku do Krajowego rejestru żyta ozimego wpisano siedem nowych odmian przeznaczonych do uprawy na ziarno, w tym sześć mieszańcowych (KWS Oligor, KWS Rixor, Lir, SU Hagrun, SU Hemming, SU Norvik) oraz jedną populacyjną (Dańkowskie Monet).
Zarejestrowano również jedną populacyjną odmianę na cele zielonkowe (Dańkowskie Awangardo), a także cztery odmiany, które są składnikami odmian mieszańcowych.
KWS Erebor to pierwsza w Polsce krótkosłoma odmiana żyta ozimego.
KWS Oligor to jedna z sześciu mieszańcowych odmian zarejestrowanych w 2026 roku.100 odmian żyta ozimego w Krajowym Rejestrze
Obecnie Krajowy rejestr żyta ozimego liczy 100 odmian. W tej liczbie zarejestrowanych jest 64 odmian do uprawy na ziarno (25 populacyjnych i 39 mieszańcowych). Ponadto w Krajowym rejestrze znajdują się także 4 odmiany przeznaczone do uprawy na zieloną masę oraz 32 składniki odmian mieszańcowych.
W ostatnich latach istotnym zmianom uległa struktura Krajowego rejestru odmian żyta ozimego, czego wyrazem jest rosnący udział odmian zagranicznych. Jeszcze w 2006 roku wynosił on 17%. w tej chwili wpisanych do KR jest 38 odmian zagranicznych, co stanowi 59% wszystkich zarejestrowanych odmian do uprawy na ziarno.
Które odmiany żyta ozimego są polecane do uprawy?
Wybierając odmiany, warto wspomóc się również listą odmian zalecanych do uprawy na obszarze województw. Lista ta jest opracowywana co roku przez zespoły ekspertów z poszczególnych województw na podstawie wyników doświadczeń przeprowadzonych w ramach PDO. Zestawienie zawiera kreacje najlepiej sprawdzające się w danym rejonie kraju.
W 2026 roku najczęściej rekomendowane są:
- KWS Igor – 15 województw,
- Dańkowskie Kanter – 11 województw,
- KWS Gilmor – 11 województw.
Informacje o rekomendacji odmian dla danego rejonu publikowane są również na stronie COBORU.
Jak plonowały odmiany żyta ozimego w okresie 2024/2025?
Przebieg warunków pogodowych w okresie 2024/2025 był na ogół korzystny dla uprawy żyta ozimego, co przełożyło się na wysokość uzyskanych plonów, które były wyższe niż w latach poprzednich.
Średni plon ziarna odmian wzorcowych na przeciętnym poziomie agrotechniki (a1) w doświadczeniach PDO wyniósł 88,5 dt/ha (dla czterech odmian wzorcowych – dwóch populacyjnych i dwóch mieszańcowych), czyli:
- o 15,9 dt/ha więcej niż w 2024 roku,
- o 7,0 dt/ha więcej niż w 2023 roku,
- o 0,6 dt/ha więcej niż w 2022 roku.
Wyniki doświadczeń po raz kolejny potwierdziły bardzo wysoki potencjał plonowania odmian mieszańcowych. W tej grupie wyróżniają się zwłaszcza Farmaleo oraz SU Fenn. W czołówce najwyżej plonujących odmian znalazła się także jedyna zarejestrowana krótkosłoma odmiana KWS Erebor.
Spośród odmian populacyjnych najlepsze pod względem poziomu plenności to zarejestrowana w 2026 roku odmiana Dańkowskie Monet oraz rok starsza – Dańkowskie Chantal.
Odmiany mieszańcowe zyskują przewagę
W uprawie żyta ozimego od wielu lat obserwowane jest rosnące znaczenie odmian mieszańcowych. Tendencja ta jest również widoczna w Krajowym rejestrze, gdzie niemal co roku przybywa ich więcej niż populacji.
W 2024 roku zarejestrowano wyłącznie odmiany mieszańcowe. W 2025 roku stanowiły one 87% wszystkich nowo zarejestrowanych odmian, natomiast w 2026 roku spośród siedmiu nowych odmian sześć należało do grupy odmian mieszańcowych.
Odmiany mieszańcowe czy populacyjne – co wybrać?
Krzewistość i norma wysiewu
Żyto ozime charakteryzuje się dobrą krzewistością, zatem nie należy siać go zbyt gęsto. Krzewistość odmian mieszańcowych jest wyraźnie większa i tym samym normy wysiewu dla nich należy stosować niższe aniżeli w przypadku odmian populacyjnych.
Wysokość roślin i podatność na zachwaszczenie
Różnice między odmianami zaobserwować można również w wysokości roślin. Mieszańcowe kreacje są na ogół niższe niż populacyjne. Cecha ta w połączeniu z rzadszymi siewami może powodować nieco większą podatność łanów tej formy na zachwaszczenie. W związku z tym ochronie chemicznej przed chwastami pól obsianych odmianami żyta mieszańcowego należy poświęcić nieco więcej uwagi.
Jakość ziarna – liczba opadania i zawartość białka
Przeważająca liczba odmian mieszańcowych, w porównaniu do populacyjnych, charakteryzuje się większą liczbą opadania, ale ma mniejszą zawartość białka w ziarnie. Wśród odmian mieszańcowych najwięcej białka zawiera ziarno odmian Lir i Gulden.
Które odmiany żyta ozimego są najbardziej odporne na choroby?
Z uwagi na ograniczenia związane z wycofywaniem z rynku wielu substancji czynnych szczególnego znaczenia nabiera genetyczna odporność odmian na choroby. Zintensyfikowane prace hodowli roślin i firm nasiennych, w kierunku wyhodowania odmian odpornych na czynniki chorobotwórcze, wyeliminowały z Krajowego rejestru kreacje o małej odporności na najczęściej występujące na życie choroby, takie jak rdza brunatna, septorioza liści, mączniak prawdziwy i rynchosporioza.
Największą odpornością na rdzę brunatną wyróżniają się odmiany populacyjne – Dańkowskie Turkus, Dańkowskie Kalcyt, Dańkowskie Hadron, Dańkowskie Kanter, Dańkowskie Monet, Antonińskie i Dańkowskie Granat oraz mieszańcowe – Lir, SU Fenn, SU Einar, Gulden, KWS Rixor, SU Hemming i Farmaleo. Z kolei na septoriozę liści najbardziej odporne są Farmaleo, SU Fenn i SU Hagrun.
Natomiast na mączniaka prawdziwego największą odpornością charakteryzują się zarejestrowane w 2026 roku odmiany KWS Oligor, SU Hagrun, SU Hemming i SU Norvik oraz rok starsza odmiana KWS Valentor. Dość dużą odporność na rynchosporiozę mają z kolei odmiany Farmaleo, KWS Oligor i SU Norvik.
Najbardziej odporne odmiany żyta ozimego na poszczególne choroby przedstawiono w tabeli poniżej:
Odporność na wyleganie coraz ważniejszym kierunkiem hodowli
Hodowcy podejmują intensywne działania mające na celu wyselekcjonowanie nowych odmian charakteryzujących się zwiększoną odpornością na wyleganie. To jeden z istotnych czynników, który negatywnie wpływa na wysokość plonu oraz jego jakość. Postęp w tym zakresie znajduje odzwierciedlenie w poprawie cech odpornościowych.
Najnowszym tego typu hodowlanym osiągnięciem jest KWS Erebor – pierwsza zarejestrowana krótkosłoma odmiana żyta ozimego w Polsce. w tej chwili w doświadczeniach rejestrowych badane są kolejne odmiany o skróconej słomie, co potwierdza, iż kierunek ten będzie w najbliższych latach intensywnie rozwijany. Pośród zarejestrowanych tradycyjnych odmian żyta ozimego największą odpornością na wyleganie niezmiennie wyróżnia się kreacja KWS Dolaro.
Niemniej jednak odporność odmian na wyleganie nie jest determinowana wyłącznie przez proces hodowlany, w którym wykształcane są pożądane cechy genetyczne. Należy pamiętać, iż znaczący wpływ na nasilenie tego zjawiska mają również czynniki środowiskowe, takie jak warunki pogodowe oraz stosowane praktyki agrotechniczne.
Antonińskie to najstarsza odmiana populacyjna badana w doświadczeniach.
Odmiana Astranos została włączona do PDO po dwuletnim okresie badań rozpoznawczych. Jak będzie wyglądała przyszłość hodowli żyta ozimego?
Obserwowane trendy wskazują, iż przyszłość hodowli żyta ozimego będzie opierać się na połączeniu wysokiej plenności z odpornością oraz zdolnością adaptacji do czynników biotycznych i abiotycznych, których znaczenie wzrasta w związku z postępującymi zmianami klimatycznymi.
Ważniejsze cechy rolniczo-użytkowe odmian żyta ozimego oceniane w latach 2022–2025 (wg COBORU) [TABELA]
- Plon ziarna a1 – przeciętny poziom agrotechniki (bez ochrony);
- Plon ziarna a2 – wysoki poziom agrotechniki (zwiększone o 40 kg/ha nawożenie azotowe, dolistne preparaty wieloskładnikowe, ochrona przed wyleganiem i chorobami);
- Skala 9-stopniowa – wyższe stopnie oznaczają korzystniejszą ocenę;
- CCA – odmiana niezarejestrowana w Polsce, znajdująca się we Wspólnotowym katalogu odmian roślin rolniczych.
W tabeli uwzględniono wyłącznie odmiany po co najmniej dwuletnim cyklu badań. Pominięto odmiany przeznaczone na zieloną masę. Odmiany SU Bebop i Astranos ujęto na podstawie wyników badań rozpoznawczych, bez danych technologicznych, których w tym typie doświadczeń nie wykonuje się. Odmiany uporządkowano według malejącego plonu ziarna przy przeciętnym poziomie agrotechniki.
Dowiedz się więcej
Informacje dotyczące odmian uzyskasz na stronie internetowej COBORU oraz w corocznie wydawanych Listach Opisowych Odmian.
