1 godzina temu
Wermikompostowanie to znana od dawna, ale przez cały czas mocno niedoceniana technika przetwarzania odpadów organicznych. A jej stosowanie pozwala nie tylko na zagospodarowanie odpadów, ale także na wytworzenie własnego, wartościowego nawozu. Poniżej przedstawimy, jak można wytworzyć wermikompost i jakie korzyści daje jego stosowanie.
Wermikompostowanie to inaczej „kompostowanie z pomocą dżdżownic” czyli proces przetwarzania materii organicznej z udziałem tych zwierząt. Do tego celu najczęściej stosuje się określone gatunki dżdżownic kompostowych, wśród których dominuje kompostowiec różowy (Eisenia fetida) zwana też dżdżownicą kalifornijską. Za jej pomocą można przetworzyć odpady szybciej i efektywniej niż w czasie „zwykłego” kompostowania. I można to zrobić niedużym kosztem w niemal każdym gospodarstwie.
Czym jest wermikompost?
Wermikompost to produkt trawienia i tlenowego rozkładu materii organicznej przez dżdżownice. W czasie jego powstawania wykorzystuje się aktywność dżdżownic oraz mikroorganizmów, przebiegającą w temperaturze pokojowej. Wermikompostowanie pozwala wytworzyć bogaty w składniki odżywcze, organiczny produkt korzystnie wpływający na żyzność gleby. Zawiera on różnorodne składniki odżywcze konieczne dla dobrego wzrostu roślin, a także pożyteczne mikroorganizmy wspomagające ich rozwój.
Wermikompost zwykle zawiera:
- 9,0–18,0% węgla organicznego,
- 1,0–2,5% azotu,
- 0,5–1,5% fosforu,
- 0,5–2,5% potasu,
- makroelementy (np. wapń, magnez, siarka),
- niezbędne mikroelementy (np. żelazo, cynk, miedź).
Stosunek węgla do azotu w dobrej jakości wermikompoście waha się pomiędzy 10:1 a 15:1. Sprawia to, iż wermikompost jest bardzo stabilny w glebie i jednocześnie łatwo przyswajalny przez rośliny.
Ponadto wermikompost zawiera:
- Kwasy humusowe, które oprawiają strukturę gleby, zdolność wymiany kationów (CEC) oraz retencję wody.
- Pożyteczne bakterie: wiążące azot, bakterie rozpuszczające fosforany oraz promieniowce.
- Fitohormony czyli regulatory wzrostu roślin takie jak auksyny i gibereliny a także wydzielane przez mikroorganizmy enzymy.
Odczyn (pH) wermikompostu jest zwykle neutralny do lekko zasadowego, oscylujący w przedziale od 6,5 do 7,0.
Dlaczego warto sięgnąć po wermikompost?
Zastosowanie wermikompostu jest najważniejsze w zrównoważonym rolnictwie, ponieważ jest to niedroga metoda zagospodarowania odpadów rolniczych. Wermikompost utrzymuje stabilną strukturę fizyczną gleby dzięki współtworzeniu makroporów glebowych i kompleksów organiczno-mineralnych. To dzięki nim gleba zyskuje odpowiednią porowatość, dobre napowietrzenie, pojemność wodną, zrównoważone składniki mineralne i koloidalną pojemność buforową. adekwatności te wynikają przede wszystkim z obecności kwasów huminowych i fulwowych.
Jak wykonać wermikompostowanie w gospodarstwie
W gospodarstwach nierzadko powstają odpady, które można przetworzyć poprzez wermikompostowanie. W tym celu jednak konieczne będzie miejsce zacienione lub pod wiatą, utwardzone i ze sprawnym odprowadzeniem odcieków. Ponadto należy zapewnić dostęp do wody i dopływ surowców organicznych będących pokarmem dla dżdżownic. Najlepiej zlokalizować taki kompostownik w pobliżu źródła surowców do przetworzenia, by maksymalnie skrócić logistykę.
Wermikompostowanie można prowadzić w specjalnych podwyższonych rynnach lub w skrzyniach modułowych. Techniki te umożliwiają łatwą kontrolę wilgotności oraz ułatwiają zbiór gotowego produktu. Można je wykorzystać przede wszystkim w małych i średnich gospodarstwach. Tymczasem w sytuacji posiadania możliwości stałego dopływu substratu takiego jak zielone odpady roślinne lub wstępnie przefermentowany obornik do przetworzenia, warto go formować w długie pryzmy.
Podłoże do produkcji wermikompostu powinno być przewiewne, ale nie przesuszone. Optymalny odczyn powinien być zbliżony do obojętnego. Surowiec do produkcji wermikompostu powinien mieć wilgotność 60–70%, przy czym w dobrze pracującym złożu może sięgać ona 80% bez szkody dla dżdżownic.
Ponadto pojemniki lub pryzmy należy chronić przed ulewami, a także przed przegrzewaniem się. Dżdżownice najlepiej będą pracowały w temperaturze od 18 do 30°C.
Wermikompostowanie — jakie odpady się nadają a jakie nie
Do kompostowania z wykorzystaniem dżdżownic nadaje się większość odpadów organicznych pochodzenia roślinnego. Ponadto można przetwarzać lekko przekompostowany obornik, rozdrobnioną słomę, szary karton bez nadruków.
Do kompostowania nie powinno się używać odpadów z czosnku i cebuli, a także z cytrusów. Ponadto do wermikompostowania nie nadają się mięso i inne odpady zwierzęce, ryby, nabiał czy tłuszcze.
Jak przygotować złoże do wermikompostowania
Przygotowując złoże do zasiedlenia przez dżdżownice warto umieścić na podłożu około 10 cm gleby ogrodowej lub dojrzałego kompostu. Tak przygotowaną warstwę można zasiedlić dżdżownicami. W przypadku płytkich złoży doskonale sprawdza się Eisenia fetida. Na tę warstwę umieszcza się wstępnie przekompostowane resztki zielone lub obornik w celu ograniczenia emisji amoniaku oraz temperatury rozkładających się odpadów. Następnie prowadzi się proces, dodając surowiec (resztki roślinne lub obornik) cienkimi warstwami.
W przypadku formowania pryzm warto zacząć od jednej, o szerokości 1-1,5 metra szerokości wykonanej z wstępnie przefermentowanego materiału. Warto ją także okryć warstwą kartonu lub słomy i regularnie zwilżać przez zamgławianie lub zraszanie. Po kilku tygodniach można ocenić przebieg wermikompostowania: przerób, temperaturę i wilgotność. Znając te parametry można przystąpić do formowania kolejnych pryzm.
Schemat przedstawia kolejne etapy wermikompostowania – od przygotowania surowców i złoża, przez zasiedlenie dżdżownicami, aż do zbioru gotowego wermikompostu i jego zastosowania w uprawach.
fot. AI wg S. Głuszek
Jak poprawić dobre — wermikompostowanie pofermentu
Obecnie część gospodarstw z powodzeniem użytkuje biogazownie rolnicze, służące przede wszystkim do przetwarzania odchodów zwierzęcych. Jednakże surowy poferment jest dosyć niestabilnym i kłopotliwym w aplikacji produktem. Tymczasem wermikompostowanie pozwala przekształcić go w bogaty w humus i aktywny mikrobiologicznie nawóz organiczny.
Wermikompostowanie pofermentu wymaga wstępnego przygotowania tego surowca. Z powodu wysokiej zawartości wody w surowym pofermencie należy go podsuszyć do wilgotności 60–70%. Można to zrobić np. rozkładając poferment cienką warstwą na równej, czystej powierzchni i suszyć na słońcu przez 2–4 dni. Nie można dopuścić do nadmiernego wysuszenia, ponieważ osad powinien pozostać miękki i wilgotny. Po wysuszeniu należy wymieszać osad z materiałami wypełniającymi: obornikiem krowim, rozdrobnioną słomą, suchymi liśćmi, najlepiej w proporcji 1 część osadu: 1–2 części materiału wypełniającego. Następnie należy ustabilizować odczyn osadu do wartości 6,5–7,5 dzięki wapna (jeśli osad jest kwaśny) lub gipsu (jeśli jest zasadowy). Mieszankę trzeba wstępnie kompostować przez 5–7 dni by uniknąć późniejszego przegrzewania substratu.
Następnie należy przygotować materiał do wermikompostowania na utwardzonym podłożu zaopatrzony w drenaż. Może być to płyta lub zbiornik. Umieszcza się na nim kompost z rozdrobnioną słomą, suchymi liśćmi lub rozdrobnionym kartonem i zwilża do konsystencji wyciśniętej gąbki. Następnie wprowadza się dżdżownice w ilości około 1 kg na m2 powierzchni podłoża. Zaleca się takie gatunki jak Eisenia fetida lub Eudrilus eugeniae. Po aklimatyzacji dżdżownic w podłożu dodaje się gotowy substrat z pofermentu w cienkich na około 5–cm warstwach. Wilgotność należy utrzymywać na poziomie 60–70% i nigdy nie należy dopuszczać do nadmiernego nasączenia podłoża. Co dwa-trzy tygodnie należy delikatnie przewracać zawartość, aby poprawić napowietrzenie. Nawilżać należy poprzez zamgławianie.
Zbiór wermikompostu
W systemach „przepływowych” (flow-through) lub na złożach materiał odbiera się od spodu albo z jednej strony, gdy górna warstwa jest przez cały czas aktywnie zasiedlona przez dżdżownice. Gotowy wermikompost powinien być ciemny, sypki i jednorodny, bez wyraźnych resztek świeżych odpadów. Warto też zbierać odciek, jeżeli system jest dobrze drenowany i nie był narażony na nadmierne opady.
Po 45–60 dniach materiał staje się ciemny, ziarnisty i przypomina ziemię. Na tydzień przed planowanym pozyskaniem wermikompostu należy ograniczyć dodawanie pożywienia dla dżdżownic. Gotowy wermikompost należy przesunąć na jedną stronę, zaś na drugą należy dodać substratu, do którego dżdżownice przeniosą się samodzielnie.
Gotowy wermikompost jest stabilny i pozbawiony przykrego zapachu. Po zbiorze można go przesiać i przechowywać w chłodnym, zacienionym miejscu. Do pakowania warto używać worków z perforacjami, które ułatwiają przepuszczanie powietrza. Jest to konieczne, by zachować aktywność mikroorganizmów.
Jak aplikować wermikompost
Wermikompost z pofermentu biogazowego jest bogaty w składniki odżywcze i aktywny mikrobiologicznie. Zwiększa dostępność składników NPK i mikroelementów. Ogranicza rozwój patogenów i toksyczność amoniaku. Poprawia strukturę gleby, jej zdolność zatrzymywania wody oraz wpływ na aktywność mikroorganizmów.
Stosuje się go w ilości 1–2 tony/ha w przypadku upraw polowych lub 200–500 g na roślinę w przypadku warzyw. Po wymieszaniu z glebą można go używać jako podłoża do produkcji rozsady.
